21.11.2021, 22:14

Niğde’nin Denizi: Gebere Barajı – I

Gebere Barajı’na gitmeyeli yıllar olmuştu… Melendiz yaylalarında gerçekleştirdiğimiz bir keşif gezisi dönüşü, direksiyonu baraj yoluna kırıp mesire alanına ulaştıktan sonra hafif bir yayla rüzgârı ve mangal dumanı eşliğinde baraj gölüne çıktık. Güneşin batmadan önceki kızıllığı, sararmış yapraklar ile sonbahar dallarına vuruyordu. Adeta bir hayâl aleminde güz manzarasını seyre dalmış, barajdaki su seviyesinin kritik eşiğin çok altında olduğu gerçeğini unutmuş, baraj gölünü hep ağzına kadar dolu görmeye alışık olduğumuzdan bu durumu kabullenmekte zorlanmıştık. Neredeyse baraj dibindeki balçık açığa çıkmış, kuyruklu yassı su kaplumbağalarının sırtları görünmeye başlamıştı. İçimizden yağmur duaları ederek düzgün kesilmiş taş dolguların üzerinde yürürken, gurub manzarasını seyredeceği yerde ha bire odun kıran, mangal hazırlayan akşamcıların arabalarından yayılan baygın nâğmeleri dinleyip akşamı ettik.        

Gebere Barajı, yetmiş ve seksenlerde Köşk mesiresi ile birlikte sıkça gittiğimiz yerlerdendi. Niğde’ye pek de yakın olmamasına rağmen aileler ve arkadaş grupları hafta sonları nevâleyi, sepeti, bohçayı hazırlayıp buraya akın ederlerdi. Baraj çevresi vakt-i zamanında ağaçlandırılmıştı. Suyun serinliği ve akasya gölgeleri sayesinde rahat bir piknik ortamı oluşur, her kesimden insan yer içer, bunalınca baraj gölüne girerlerdi. Yasağa aldırmayan piknikçiler suda gönüllerince eğlenir, hatta şişme bot getiren bazı Almancılar “sandal sefası” yaparlardı. Karın, yağmurun bolca yağdığı, betin bereketin olduğu senelerdi.  Her mevsim barajdaki su miktarı ideal seviyedeydi. Kayardı vadisinde henüz hiç kimse bağına bağçesine sondaj attırmamış, kadarak, mirav, pırasıt kelimeleri unutulmamıştı. Kadim baraj, tüm vadiyi suyla buluşturduğu gibi Sarıköprü, Zemerdin, Ahmetpınarı hatta Bucakçayırı’na kadar olan bölge de ziyadesiyle sudan nasibini alır, ağaçlar suya doyar, çayır çimen hep yeşil kalırdı.

O vakitler mangal kültürü günümüzdeki kadar yaygın değildi. Ateş ile alâkalı bir faaliyet yapılacağı zaman diğer insanlar da düşünülürdü. Yazılı olmayan kuralları olan bir piknik adabı vardı. Baraj etrafındaki çayırlık alana doluşan Niğdeli piknikçiler ile Çukurova’nın sarı sıcağından kaçan yaylacılar, uluorta mangal yelleyip ortalığı dumana boğmaz, et ekmek kokusu yaymazlardı. Böyle şeyler ayıp addedilir, “et alan var alamayan var” diye düşünülürdü. İlle de et yenecekse, kıyıda köşede yakılan cılız çıtırgı alevlerinin üzerine konan teneke üzerinde köfte veya pirzola bişirilirdi. Öyle piknik tarzı semaverler, lüks mangal kömürleri, açılır kapanır yönetmen koltukları falan hak getireydi. Nargile sadece oryantalist ressamların Harem tasviri yaptıkları tablolarda görülebilirdi. Çay, çalı çırpı ateşinde kara çaydanlıkta demlenir, sahra usulü içilirdi. Kağıt bardak, kağıt tabak, plastik çatal-kaşık ve ıslak mendilin icad edilmesine daha yıllar vardı… Toplumun her kesiminden piknikçinin nevâlesi hemen hemen aynıydı: kuru köfte, piyaz, patates salatası, taze nane takviyeli söğüş domates, mercimek köftesi ve top yumurta en çok tercih edilen yiyeceklerdi. Lavaş kelimesi henüz dilimize yerleşmemiş, tavuk kanat çılgınlığı başlamamıştı. Tavuğun en makbul yeri derisiyle gerisiydi. Zaten o seneler bu denli tavuk yenmez, ara sıra pişirilenler ise şimdiki gibi saman tadında olmazdı.  Yer sofralarında şepe, yufka ekmek veya bolca küncülü pide olurdu. Yerli undan yapılan yufka ekmeğin arasına küp peyniri, soğan- kıyma veya hakırdak dürülür, çoban azığı kıvamında pratik olarak afiyetle yenirdi. Yemeğin ardından erkekler çoğunlukla şekerleme yaparken, hanımlar sofrayı kaldırdıktan sonra örgü örerek sohbete dalarlardı. Çoluk çocuk ise ya top peşinde koşar ya da salıncakta sallanır, sıkılınca da tahliye kanallarındaki kurbağa larvalarının birbirleriyle yarışını seyrederlerdi.

Baraj mesiresinde, akasya gölgelerine postu seren ailelerin yanı sıra, kıyıda köşede demciler de olur, ağaç budaklarına astıkları pilli radyoların orta dalgasından ince saz dinler, kendi âlemlerine dalarak, muhabbetin belini kırarlardı. Çay bardağıyla usulünce fondip yapar, kimseye karışmaz, lâf atıp kavga çıkarmazlardı. Ara sıra sofralarının ortasına düşüp, peyniri kavunu hoplatan plastik toplara bile ses çıkarmaz, bunu espri konusu yaparlardı. Bu demciler, tenekeyle içip olay çıkaran birkaç kendini bilmez serhoşun yüzünden yıllar içinde tedricen ortalıktan çekilip; Tepe Bağlarının, Ferteğin, Kayardı’nın kuzineli taş evlerinin ıssızlığına kapandılar.

İnşâsı otuzlu yılların ikinci yarısında başlayıp 1941 yılında biten Gebere Barajı, hacmi, mimarisi ve kesme taş dolgusuyla Anadolu su kültürünün müstesna örneklerinden birini teşkil eder. Erken Cumhuriyet döneminde Çubuk Barajından sonra inşâ edilen ikinci baraj olma özelliğine sahip olan Gebere Barajının yapım hikâyesini ise ikinci bölümde bulacaksınız…  

Devamı haftaya…           

17
parçalı bulutlu
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 28 Haziran 2022
İmsak 03:26
Güneş 05:14
Öğle 12:50
İkindi 16:43
Akşam 20:15
Yatsı 21:55
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31

Gelişmelerden Haberdar Olun

@