26.06.2021, 00:16

Hani Bunun İlk Sahibi

KAYARDI DOSYASI

2. BÖLÜM

Hani Bunun İlk Sahibi

Türk milleti yüzlerce yıldır konar göçer yaşamdan yerleşik hayata geçme sancısı yaşıyor. Belki de dünya tarihinde bu kadar geniş bir coğrafyada yaşayıp medeniyetler kuran başka bir kavim yoktur. Anadolu’ya, dolayısıyla Niğde'ye gelişimizin üzerinden Karamanlı Hıristiyan Türkleri de sayarsak 1200 yılı geçmiş. Bu süre zarfında nice savaşlar, nice mücadeleler vermişiz. Gittiğimiz her yeri vatan toprağı sayıp icabında uğrunda canımızı feda etmişiz.

Niğde bir Türk yurdu olarak milletimizin yaylak kışlak geleneğine göre dizayn edilmiş olup şehrin etrafındaki bağlar yüzlerce yıldır yaylak vazifesi görmüştür. Bugün dâhi genlerimizde var olan pastoral duygular köpürmekte, dağlara, yaylalara özlem içimizi sarmakta, doğanın çağrısını yüreğimizde hissetmekteyiz.

Bu minvalde nâçizane bir Kayardı okuması yapmak ve bu güzel vadi ile ilgili görüşlerimizi sizlerle paylaşmak istedik.

Bir vakitler pek itibar edilmeyen bağlar bahçeler ihya edilip viran olan haneler el değiştirirken, Kayaardı’nın yeni sakinleri, yıllardan beri arzu ettikleri yaşam tarzına nihayet kavuştular. Ancak bağ hayatının beraberinde getirdiği sorun ve sorumluluklarla da yüzleştiler. Hele yaz kış oturacaklarsa, daha başka detayları hesaba katmayı öğrenip her türlü hava şartına, doğa olayına göre tedbir almaya başlayıp tabiatla iç içe yaşamanın tadına varırken nice tecrübeler kazandılar.

Kendi işini kendi görmeyi, mevsimine göre yapılması gereken ziraî faaliyetleri; bağ budamayı, aşı yapmayı, gedele yatırmayı, dut silkelemeyi, ceviz çırpmayı, Mayıs geyis gecesini, Gündönümünü, Cemre düşmesini, Mart dokuzunun dokuzunu, Avril beşi, Ferfene’yi, komşu ziyaretlerinde, akşam oturmalarında sazak çekmesin diye hırka veya çeket giymeyi, Mirav’ın görev tanımını, Manas’ın sadece bir destan değil Mayıs Böceği de denilen zararlı bir kurt olduğunu, uyku saatinde işitilen tıkırtıların çatıda gezintiye çıkan Gelinciklerden geldiğini, bu sevimli kemirgenlere yörede “Mal Gelini” dendiğini, gece öten çalı bülbülünü, tavan arasındaki sıvacı kuşu yuvalarını, hatmi çiçeğini, akşamsefasını, reçellik çandır gülleri; hâsılı kelâm, Kayardı vadisine dair daha nice teferruatı güzelce öğrendiler.

Yeni nesil Kayaardı sakinlerinin; önceki dönemlerde Kayardı Vadisini kurumaktan kurtaran bir Gökgöl Göleti olduğunu, Cumhuriyet’in ikinci barajı ünvanına sahip 1941 yılında inşası tamamlanan Gebere Barajı fikrinin de ilk defa, Meclisi Mebusan üyesi Muhiddin Efendi tarafından 1916 senesinde Talat Paşa’ya arz edildiğini,

Milli Mücâdele yıllarında eşrafın bağlarında, oturak âlemi görüntüsü verilerek yapılan gizli toplantıları ve alınan kararları,

Paşa Bağında yetişen Misket elmasının, mebus Faik Soylu tarafından Çankaya Köşkü’ne; önce Atatürk sonra da İsmet İnönü’ye düzenli olarak gönderildiğini,

Bu vadiden Emin Elmacı, Tahsin Kitapçı gibi elmacılığı üst seviyeye taşıyan girişimcilerin gelip geçtiğini, Niğde elmasının Ortadoğu ülkelerine ihraç edildiğini de bilmelidirler.

Ağaların beylerin yer sofralarında oturup kentin kaderine dâir önemli kararlar aldığı Paşabağ çayırları günümüzde; “Gezen Tavuk” istasyonu olarak hizmet verse de eski günlerin ihtişamından pek bir şey kaybetmedi. İsmet Paşa ile Mevhibe hanımın Niğde’ye geldiklerinde misafir oldukları Faik Soylu’nun bağ evi ile kadim elma ağaçları aynen korunuyor.

Kayardı’nın son yüz yılını, onar yıllık dönemler halinde kabaca incelersek:

Milli Mücadele Dönemi; Şehir eşrafı ekseriyetle Paşa Bağı veya Abidin Efendinin (Bayhan) bağında toplanırken, Kayardı yolundaki Mabudu Kelerinde Müftü Afşar Efendi halka hitap ederdi. Niğde’nin ağaları beyleri bu dönemde sıkça bir araya gelip yek vücut olurken Niğde için de önemli siyasi kararlar aldılar.

Oturak âlemi dönemi: Vatan kurtulduktan sonra oturak âlemlerine, kalınan yerden devam edildi. Şehrin yegâne eğlencesi bu idi. Bu meclislerin; Yüzbaşı zade Ali Bey, Hulus Dayı, Hınısın Hüseyin, Kelikçi Hacı Emin gibi efsane müdavimleri vardı. Bu eğlencelerin âdabı ve kuralları olup yıllar içinde kurumsallaşmıştı. 1950’lerde şehirde tek tük gazinolar açılmaya başlayınca oturak alemlerinin hızı kesildi, bir müddet sonra hepten unutuldu.

Memet Dönemi: Bir dönem, mapushane kaçkını Memet adını kullanarak Niğdeli zenginlere musallat olup isimsiz tehdit mektupları gönderen, şantaj yapmaya çalışan bir çete türemişti. Bu yüzden 1948-50’lerin yaz aylarında bağlara kimse taşınmadı. Kayardı sakinlerinin kahır ekseriyetinin ayağı eşkıya korkusuyla bağdan bahçeden kesildi. Bu duruma en çok bağ hayatının yükünü çeken kadınlar sevindi.

Altın Yıllar: 1950-1970 arası dönem. Şehir evlerinin Çukurovalı yaylacılara sezonluk kiraya verilmesiyle yaz başında at arabalarıyla Kayardı’na taşınılıp güze kadar bağın bahçenin sefasının sürülmesi dönemi. Günümüzde sosyal medyada anılarını yazıp o günlere özlem duyanlar o dönemin çocuklarıdır.

Bağın bahçenin viran olduğu dönem: Bağların, ıssızlığa terkedildiği dönem. 12 Eylül öncesinin huzursuz ortamında bağlara taşınmanın sona ermesi. Kayaardı’nın ıssız ve karanlık dönemi. Sadece ilâç atmaya, elma bozmaya günübirlik gidilmeye başlanması. İnsan nefesinin temas etmediği taş binaların viran yurda konan baykuşlara ev sahipliği yapması. Avare münzevilerle, şarapçıların bazı ıssız evleri mesken tutması.

Gülgün ve Yaşar Germiyanoğlu dönemi: 1982’de dişçi Yaşar beyin emekli olup yaz kış Kayardı’nda oturmaya başlamasıyla bağ hayatının kıymetinin anlaşılması. İstanbullu bir Albay kızı olan Gülgün hanımın süt sağıp salça-bekmez kaynatması Niğdeli hanımlara güzel örnek olmuş, onların açtığı yolda pastoral yaşam tarzını benimseyen entelektüel bir kitle oluşmuştur. Germiyanoğlu çiftinin hızlı adımlarla arşınladıkları bağ yolları, spor şuuru oluşan nice Kayardı sakininin de yürüyüş yaptığı rotalara dönüşmüştür.

Ayran Şöleni dönemi: Bağın bahçenin işinden gücünden, dut süpürmekten, piknik tüpünde yemek pişirmekten usanan hanımların, şehir evinde altın günü yapmayı tercih edip bağlara gelmemeleri üzerine erkek erkeğe muhabbet döneminin II. Fazının başlaması.

Üçer, Osman Kabaksız, Okyay Erdem, Ayı Erdal, Argun Süel âlemleri. Evde halının ucundan tutmayan erkeklerin ayran şöleni öncesinde nefis mezeler, salatalar yapıp, et ağırlıklı görkemli sofralar hazırlayan master şeflere dönüşmesi. Bu durum günümüzde de devam etmektedir.

Oğuz Özmen Dönemi: (1989-1999) Kayardı cumalarının canlandırılıp, yürüyüş ve bisiklet yolları yapılması. Tozlu yolların asfaltlanması. Kayardı Vadisi 1997 de III. Derece Doğal Sit Alanı ilân edilmeseydi; çok daha fena tabiat talanı olacak, bağdan bahçeden eser kalmayacaktı. Dar sokaklara kilitli parke döşendi, Kayardın çayı yatağı ıslah edildi. Rahmetli Ayhan Şahenk’in de yaz aylarında babasının bağ evine gelmeye başlamasıyla, Kayardı vadisi ulusal çapta tanınan bir sayfiye haline geldi.

Şehrin sokaklarındaki bulgur sokuları ve binek taşlarının Kayardı’na taşınması dönemi: Derme çatma bağ evlerinin yüksek duvarlı fantastik villalara dönüşmeye başlaması, kadim elma ağaçlarının sökülüp çim alanların genişletilmesini beraberinde getirdi. Eskiden Kayardı’nda kimi evlerin pencerelerinde cam bile olmazken şimdilerde Dor nizamı sütunlar, antik taş eserler ile peyzaj tamamlanır oldu. Bağlar, bahçeler ürün satılarak gelir getiren değil, adım attığında cepten yiyen mülkler haline geldi. İlaç parası, sulama bedeli, Mirav bahşişi, amele yevmiyesi derken bağ keyfinin ciddi bir maliyeti olduğu muhakkak...

Küresel salgın dönemi- II. Altın Çağ: Bağın bağçenin kıymeti anlaşılıp ihya edilirken 1 dönüm yere 1 milyon TL istenir oldu. Küresel salgından korunmak için uygulanan sosyal izolasyondan kaçan şanslı kitle açık havada nefes almanın keyfi ve ayrıcalığını yaşadı. Villa tarzında bahçeli evler 3-5 kat pirim yaptı. Başta Kayardı bağları olmak üzere, Tepebağları, Yeşilburç, Eskigümüş, Sazala, Kemerhisar, Bahçeli, Gurdunus ve Hançerli’nin yıldızı parladı.

Bir sonraki faz ise doğalgaz dönemi olacaktır. Kayardı’ndaki bahçeli ev fiyatları daha da uçacaktır. Pek yakında vadinin yaz kış oturulacak bir mahalle olması kaçınılmazdır.

Kayardı Vadisi, Niğdemizin boynuna takılmış yakut gerdanlığıdır. Buranın kıymetini bilmek esasında vatan sevgimizin de bir ölçütü olacaktır.

Son Söz: Facia niteliğindeki Tünel Projesinin iptali Kayardı için isabetli, bir o kadar da hayati karardır.

18
kapalı
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 26 Haziran 2022
İmsak 03:25
Güneş 05:13
Öğle 12:49
İkindi 16:42
Akşam 20:15
Yatsı 21:55
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31

Gelişmelerden Haberdar Olun

@