Niğde’nin Denizi: Gebere Barajı – I

Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü Alper GÖNCÜ Gebere barajını ve piknik kültürünü yazdı.

YORUM 21.11.2021, 22:02 22.11.2021, 00:48 Faruk
Niğde’nin Denizi: Gebere Barajı – I

Gebere Barajı’na gitmeyeli yıllar olmuştu… Melendiz yaylalarında gerçekleştirdiğimiz bir keşif gezisi dönüşü, direksiyonu baraj yoluna kırıp mesire alanına ulaştıktan sonra hafif bir yayla rüzgârı ve mangal dumanı eşliğinde baraj gölüne çıktık. Güneşin batmadan önceki kızıllığı, sararmış yapraklar ile sonbahar dallarına vuruyordu. Adeta bir hayâl aleminde güz manzarasını seyre dalmış, barajdaki su seviyesinin kritik eşiğin çok altında olduğu gerçeğini unutmuş, baraj gölünü hep ağzına kadar dolu görmeye alışık olduğumuzdan bu durumu kabullenmekte zorlanmıştık. Neredeyse baraj dibindeki balçık açığa çıkmış, kuyruklu yassı su kaplumbağalarının sırtları görünmeye başlamıştı. İçimizden yağmur duaları ederek düzgün kesilmiş taş dolguların üzerinde yürürken, gurub manzarasını seyredeceği yerde ha bire odun kıran, mangal hazırlayan akşamcıların arabalarından yayılan baygın nâğmeleri dinleyip akşamı ettik.        

Gebere Barajı, yetmiş ve seksenlerde Köşk mesiresi ile birlikte sıkça gittiğimiz yerlerdendi. Niğde’ye pek de yakın olmamasına rağmen aileler ve arkadaş grupları hafta sonları nevâleyi, sepeti, bohçayı hazırlayıp buraya akın ederlerdi. Baraj çevresi vakt-i zamanında ağaçlandırılmıştı. Suyun serinliği ve akasya gölgeleri sayesinde rahat bir piknik ortamı oluşur, her kesimden insan yer içer, bunalınca baraj gölüne girerlerdi. Yasağa aldırmayan piknikçiler suda gönüllerince eğlenir, hatta şişme bot getiren bazı Almancılar “sandal sefası” yaparlardı. Karın, yağmurun bolca yağdığı, betin bereketin olduğu senelerdi.  Her mevsim barajdaki su miktarı ideal seviyedeydi. Kayardı vadisinde henüz hiç kimse bağına bağçesine sondaj attırmamış, kadarak, mirav, pırasıt kelimeleri unutulmamıştı. Kadim baraj, tüm vadiyi suyla buluşturduğu gibi Sarıköprü, Zemerdin, Ahmetpınarı hatta Bucakçayırı’na kadar olan bölge de ziyadesiyle sudan nasibini alır, ağaçlar suya doyar, çayır çimen hep yeşil kalırdı.

O vakitler mangal kültürü günümüzdeki kadar yaygın değildi. Ateş ile alâkalı bir faaliyet yapılacağı zaman diğer insanlar da düşünülürdü. Yazılı olmayan kuralları olan bir piknik adabı vardı. Baraj etrafındaki çayırlık alana doluşan Niğdeli piknikçiler ile Çukurova’nın sarı sıcağından kaçan yaylacılar, uluorta mangal yelleyip ortalığı dumana boğmaz, et ekmek kokusu yaymazlardı. Böyle şeyler ayıp addedilir, “et alan var alamayan var” diye düşünülürdü. İlle de et yenecekse, kıyıda köşede yakılan cılız çıtırgı alevlerinin üzerine konan teneke üzerinde köfte veya pirzola bişirilirdi. Öyle piknik tarzı semaverler, lüks mangal kömürleri, açılır kapanır yönetmen koltukları falan hak getireydi. Nargile sadece oryantalist ressamların Harem tasviri yaptıkları tablolarda görülebilirdi. Çay, çalı çırpı ateşinde kara çaydanlıkta demlenir, sahra usulü içilirdi. Kağıt bardak, kağıt tabak, plastik çatal-kaşık ve ıslak mendilin icad edilmesine daha yıllar vardı… Toplumun her kesiminden piknikçinin nevâlesi hemen hemen aynıydı: kuru köfte, piyaz, patates salatası, taze nane takviyeli söğüş domates, mercimek köftesi ve top yumurta en çok tercih edilen yiyeceklerdi. Lavaş kelimesi henüz dilimize yerleşmemiş, tavuk kanat çılgınlığı başlamamıştı. Tavuğun en makbul yeri derisiyle gerisiydi. Zaten o seneler bu denli tavuk yenmez, ara sıra pişirilenler ise şimdiki gibi saman tadında olmazdı.  Yer sofralarında şepe, yufka ekmek veya bolca küncülü pide olurdu. Yerli undan yapılan yufka ekmeğin arasına küp peyniri, soğan- kıyma veya hakırdak dürülür, çoban azığı kıvamında pratik olarak afiyetle yenirdi. Yemeğin ardından erkekler çoğunlukla şekerleme yaparken, hanımlar sofrayı kaldırdıktan sonra örgü örerek sohbete dalarlardı. Çoluk çocuk ise ya top peşinde koşar ya da salıncakta sallanır, sıkılınca da tahliye kanallarındaki kurbağa larvalarının birbirleriyle yarışını seyrederlerdi.

Baraj mesiresinde, akasya gölgelerine postu seren ailelerin yanı sıra, kıyıda köşede demciler de olur, ağaç budaklarına astıkları pilli radyoların orta dalgasından ince saz dinler, kendi âlemlerine dalarak, muhabbetin belini kırarlardı. Çay bardağıyla usulünce fondip yapar, kimseye karışmaz, lâf atıp kavga çıkarmazlardı. Ara sıra sofralarının ortasına düşüp, peyniri kavunu hoplatan plastik toplara bile ses çıkarmaz, bunu espri konusu yaparlardı. Bu demciler, tenekeyle içip olay çıkaran birkaç kendini bilmez serhoşun yüzünden yıllar içinde tedricen ortalıktan çekilip; Tepe Bağlarının, Ferteğin, Kayardı’nın kuzineli taş evlerinin ıssızlığına kapandılar.

İnşâsı otuzlu yılların ikinci yarısında başlayıp 1941 yılında biten Gebere Barajı, hacmi, mimarisi ve kesme taş dolgusuyla Anadolu su kültürünün müstesna örneklerinden birini teşkil eder. Erken Cumhuriyet döneminde Çubuk Barajından sonra inşâ edilen ikinci baraj olma özelliğine sahip olan Gebere Barajının yapım hikâyesini ise ikinci bölümde bulacaksınız…  

Devamı haftaya…           

Kaynak: TİYO AJANS
banner697
Yorumlar (1)
OKUYUCU 1 yıl önce
Ne güzel anlatıyorsunuz eskileri. Bilgilendirmeleriniz için teşekkür ederiz. Eğer imkan olursa yazılarınıza bir kaç tane de daha fotoğraf ekleyin lütfen.
banner832
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 03 Aralık 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Rizespor 14 25
3. Pendikspor 14 25
4. Keçiörengücü 14 25
5. Boluspor 14 25
6. Samsunspor 14 24
7. Manisa FK 14 23
8. Bodrumspor 14 22
9. Bandırmaspor 14 21
10. Sakaryaspor 15 19
11. Altay 14 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 14 14
16. Altınordu 14 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 14 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4

Gelişmelerden Haberdar Olun

@