Niğde’nin Denizi: Gebere Barajı - 2

Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü Alper GÖNCÜ yazdı.

YORUM 01.12.2021, 22:07 01.12.2021, 22:18 Faruk
Niğde’nin Denizi: Gebere Barajı - 2

  

NİĞDE’NİN DENİZİ: GEBERE BARAJI- 2

Karasal iklimin hâkim olduğu Niğde yöresinde bazı senelerde kuraklığın artması sonucu yeşil alanlar için gerekli su rezervlerinin çoğaltılmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Buna yönelik ilk inşâ faaliyeti Kırkpınar (Naynas) köyünün batısında denizden ortalama 2150 m. yüksekliğindeki dağlık alanda bulunan doğal çöküntü gölü formundaki Gökgöl’dür. Bu gölet yağmur ve kar sularının birikmesiyle oluşan mevsimlik göl özelliğindedir. Zamanın Belediye Başkanı Mustafa Fazıl Soylu’nun önderliğinde yerel imkânlarla genişletilen 10 m yüksekliğindeki set duvarları sayesinde hacmi iki katına çıkarılmış, Gebere Barajı’nın hizmete girmesine kadar bölgeye can suyu vermiştir.  

Cumhuriyet döneminde, Çubuk Barajından sonra inşâ edilen ikinci sulama barajı olma özelliği taşıyan toprak dolgulu, kesme andezit taşlarla çevrili Gebere Barajına, pikniğe, çimmeye, demlenmeye, eğlenmeye gidenler, barajın ne zaman ve hangi şartlar altında yapıldığını bilmez, merak edip araştırmaya kalkınca da Vikipedia’daki cılız teknik bilgi ile Eryaman hocanın makalesi dışında pek bir şey bulamazlar. Baraj sırtının kesme taşları üzerinde tökezlememek için yere bakarak yürüyenlerden dikkatli olanları, güney cephe üzerindeki kare andezit taşına kazınmış olan; 4. 6. 941 tarihini fark ederler. Bu tarih, taş ustalarının projeyi tamamlama tarihi olup barajın açılışı 1941 senesi Temmuz ayının sonuna doğru gerçekleşmiştir. Tarih kazınmış olan 35x35 ebadındaki andezit taşını primitif bir inşâ kitabesi olarak kabul edebiliriz.

Yazar-filozof Ali Mustafa Soylu, 1951 tarihinde basılan Bütünden Deyişler adlı kitabında şöyle diyor: “ Dedem merhum, mebusluğu zamanında Talat Paşa ile bir iş için konuşurken orada bulunanlardan biri “Muhiddin Efendi, saçınız ağarmış ama sakalınız?” diye takılınca dedem de “ çene çatlatmadığım için” cevabını yapıştırmış”  “Dedem, o günkü görüşmesinde Talat Paşayla Niğde’ye baraj yapımını konuşmuş. Bunu tamamlamak amcama nasip oldu”.

Osmanlı’nın son döneminde söz sahibi olan isimlerin başında gelen Talat Paşa, 1917-1918 yılları arasında Sadrazamlık yapmıştır. Araştırmalarımız neticesinde görüyoruz ki Gebere Barajı’nın faaliyete geçmesi Niğde Mebusu Muhiddin Efendi’nin Talat Paşa’ya baraj yapımı konusunu arz etmesinden yaklaşık 25 sene sonra mümkün olabilmiştir.

Ali Mustafa Soylu’nun amcası ise Batı Cephesi Defterdarı ve Niğde Mebusu Mahmud Faik Soylu’dur. Soylu, memleketin ateşten gömlek giydiği günlerde Atatürk ve İsmet Paşa’nın maiyetinde görev yapmış, güven ve takdirlerini kazanmıştır. Cumhuriyet kurulduktan 1945 yılındaki vefatına kadar kesintisiz olarak Niğde Mebusu olarak görev yapmış, baba vasiyeti olan Gebere Barajının yapımı başta olmak üzere, Niğde’ye demiryolu gelmesi, elektrik verilmesi, şehrin altyapısının ve yollarının ıslahı gibi o zamanki şartlara göre çok büyük projelerin ardındaki güç olmuş ama kat’iyyen bunları reklâm etmemiş, sessiz sedasız bu dünyadan göçmüştür. Günümüzde kabrinin yeri bile tam olarak belli değildir.

1938 Niğde İl Yıllığına giren ve yerel gazetelere de konu olan müjdeli haber ise şöyledir:

Cumhuriyet, Niğde’ye son zamanlarda büyük bir armağan daha sunmak üzeredir. 3,5 milyon metre mikâp istiabında bulunan Gebere Barajı’nın inşası, müteahhidine ihale edilmiş ve işe başlanmış bulunmaktadır. Bu armağan Niğde’yi bedii, iktisadi noktalarda büyük bir inkişafa mazhar kılacak ve en nefis meyveleri yetiştiren bahçelerimiz, sahalarının birkaç misli yayılarak Niğde’nin şimdiki güzelliğine daha pek çok şeyler katmış bulunacaktır” 

Mebus Faik Bey’in yeğeni Lütfi Soylu 1943 yılında Belediye Başkanı seçilince ilk icraatı Gebere Barajının temizliği olmuş, bunun için özel olarak Ankara’dan dalgıçlar getirtmiş, 1950 senesinde görevini devredene kadar bir eli barajın üzerinde olmuştur. Arşivimdeki orijinal evrak arasında bulunan Gebere Barajı yazışmaları barajın yapımı ve sonrasına ışık tutar.

Bunlar arasında bulunan 1929 tarihinde Nafia Vekili olan Recep Peker’e Faik Soylu’nun Gebere Barajı’nın yapılması hususunda yazdığı dilekçe ile Lütfi Soylu’nun zamanın Bayındırlık Bakanı Kasım Gülek’e yazdığı baraj tapasının temizliği ve su sızdırma hususu için uzman gönderilmesi hakkındaki mektup o dönemin şartları altında baraj konusunda nasıl uğraş verildiğinin kanıtıdır. Seneler içinde böylesine gayret sarfedilirken muhalifler de boş durmamış, olayları saptırmaya ve belaltı vurmaya çalışmışlardır.

Belediyenin uhdesinde olan Gebere Barajını denetlemeye giden Lütfi Soylu hakkında da muhalifler: “Reis bey belediyenin jipiyle baraja ava gidiyor” diye lâf çıkarmışlar, yerel ve ulusal gazetelerde yayın yaptırmışlardır. Buna tepesi atan Soylu, Çamardı’daki tarlasını satıp   “ Kesem Elimi Soksam Yesem” diyerek aynı jipten satın almıştır. Belediyenin jipini de çöp römorku çekmek üzere dâimi görevlendirmiştir.   

Gebere Barajı ihalesi yapılıp su tutma sahasında tecrübeler yapıldığı esnada, gece su doldurulan çukurların boşaldığı görülmüş ve barajın yapılacağı yer hususunda hataya düşüldüğü kanaati uyanmıştır. O vakitler Ankara’da bulunan Faik Bey’e bu durum iletildiğinde, derhal emniyet harekete geçmiş ve geceleri tenekelerle su boşaltan ayak takımını suçüstü yakalamışlardır. Emniyette sopayı yiyen gafiller, suçlarını itiraf etmiş, Faik Soylu’nun muhalifleri tarafından azmettirildiklerini, barajın Faik Bey’in kendi bağını (Paşa Bağı) suvarmak üzere yapılacağını duyduklarını söylemişlerdir. Bu zihniyet 1940’ların başından itibaren Niğde Lisesinin yapılmasına da köstek olmuş, nihâyetinde Niğde Lisesi 1949’da açılabilmiştir.      

Kimi kaynaklarda İsmet Paşa’nın barajın açılışına geldiği belirtilse de o yıllara ait gazeteleri taradığımızda resmi açılışın 24 Temmuz 1941 Perşembe günü vali İsmail Sefa Apaydın tarafından mütevazı bir törenle yapıldığını öğreniyoruz.

İsmet İnönü, ömrü boyunca Niğde’ye sekiz defa gelmiştir. Hem İstanbul’dan Niğde’ye nakledilen kutsal emanetlerin teftişi hem de barajın inşâsını takip etmek için sıklıkla Niğde’ye gelen İnönü’nün ilk ziyareti, Başvekil sıfatıyla 1934 yılının Kasım ayında gerçekleşir.

7 Haziran 1941 tarihli Niğde ziyaretinde ise günlüğüne şu notu düştüğünü görürüz : “Baraj İyileşiyor”.

7 Ağustos 1942’de, 25 Temmuz 1943’te ve 19 Kasım 1944 teki Niğde ziyaretinde ise “baraj ve yol” notu düşmüş. 7 Mayıs 1946’da ise Halkevinde konuşma yapar ve her defasında Gebere Barajını ziyaret eder. Bundan sonra ise 21 Nisan 1954 seçim çalışmaları için ve son ziyareti ise 23 Mayıs 1966’da gerçekleşir. Bu ziyaretlerinin bazılarında Mevhibe hanımla birlikte Paşa Bağında ve Şefik Soyer’in şehir evinde konaklarlar.

Meşhur Vali ve Niğde Milletvekili Şefik Soyer’in kızı Çiğdem Yücesoy, 50’li yıllarda Niğde Valisi’nin Amerikan heyetine Gebere Barajında bir yemek verdiğini ve yemekten sonra ikram edilen kavun kelek çıkınca Amerika’lıların tuz atıp yediklerini anlatmıştır. Davete babasıyla birlikte katılan Yücesoy’un o güne dâir tek hatırladığı bu detaydır.

Baraja ismini vermiş olan Gebre otu (Capparis Spinosa) bölgede doğal olarak yetişmektedir 20. yüzyılın başlarına kadar Anadolu’da olduğu gibi bu bölgede de asırlardır bilinmekte olan ve bölgede yoğun yetişen bu bitkiden dolayı baraja da “Gebere” ismi verilmiştir.  

Cumhuriyetin ikinci sulama barajı olma özelliğini taşıyan Gebere Barajının korunarak bizden sonraki gelecek kuşaklara, hikâyeleriyle birlikte aktarılmasının önemli bir görev olduğu düşüncesindeyiz. Dileriz, yağışlar bol ve bereketli olur, Gebere Barajı ve tüm barajlarımızı doldurur.

Gebere Barajının suyu yeterli seviyede olduğu takdirde Belediyemiz bir kürek takımı teşkil edip kano yarışları, dragon yarışları tertipleyebilir. Ömürlerinde su sporu yapmamış olanlar Jetski veya muza binebilir, sandal-gondol sefası ve su kayağı yapabilir, yel estiğinde sörf öğrenebilirler.

****

Alper GÖNCÜ'nün Niğde'nin Denizi  ile ilgili 1'nci Köşe Yazısını okumak için TIKLAYIN

banner697
banner832
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 05 Şubat 2023
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 21 51
2. Fenerbahçe 21 45
3. Başakşehir 21 40
4. Beşiktaş 21 39
5. A.Demirspor 21 38
6. Trabzonspor 21 38
7. Kayserispor 21 32
8. Konyaspor 21 27
9. Karagümrük 21 26
10. Gaziantep FK 22 25
11. Alanyaspor 21 25
12. Sivasspor 22 24
13. Antalyaspor 21 24
14. Ankaragücü 21 22
15. Kasımpaşa 21 22
16. Giresunspor 21 21
17. Hatayspor 20 20
18. İstanbulspor 21 18
19. Ümraniye 21 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Pendikspor 22 37
5. Rizespor 21 37
6. Keçiörengücü 21 37
7. Sakaryaspor 21 34
8. Bandırmaspor 21 34
9. Boluspor 22 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 22 25
13. Tuzlaspor 22 22
14. Altay 22 19
15. Erzurumspor 22 18
16. Altınordu 21 17
17. Denizlispor 22 16
18. Yeni Malatyaspor 22 17
19. Gençlerbirliği 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 20 50
2. M.City 20 45
3. M. United 21 42
4. Newcastle 21 40
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 20 34
7. Brentford 21 33
8. Fulham 22 32
9. Chelsea 21 30
10. Liverpool 20 29
11. Aston Villa 21 28
12. Crystal Palace 21 24
13. Leicester City 21 21
14. Nottingham Forest 20 21
15. Wolves 21 20
16. West Ham United 21 19
17. Leeds United 19 18
18. Everton 21 18
19. Bournemouth 21 17
20. Southampton 21 15
Takımlar O P
1. Barcelona 19 50
2. Real Madrid 19 45
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 20 35
5. Villarreal 20 31
6. Real Betis 20 31
7. Athletic Bilbao 20 29
8. Rayo Vallecano 19 29
9. Osasuna 20 29
10. Mallorca 19 25
11. Celta Vigo 20 23
12. Almeria 19 22
13. Girona 19 21
14. Sevilla 19 21
15. Espanyol 20 21
16. Valencia 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 20 19
19. Getafe 20 18
20. Elche 20 9

Gelişmelerden Haberdar Olun

@