Ocakbaşında “Geçmişten Günümüze Borçalı” konuşuldu

Türk Ocakları Niğde Şubesi “Geçmişten günümüze Borçalı” konulu sohbet düzenledi

ARAŞTIRMA 12.12.2016, 23:41 15.12.2016, 23:42 Selim GÖKEL
1442
Ocakbaşında “Geçmişten Günümüze Borçalı” konuşuldu
banner830
Türk Ocakları Niğde Şubesi’nin düzenlediği Ocakbaşı Sohbeti’nin bu haftaki konuğu Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Avrasya Araştırmaları Anabilim Dalı Doktora Öğrencisi Oğuz MAMMADLI oldu.
 
 “Geçmişten Günümüze Borçalı” konulu sohbette, tarihten günümüze kadar Gürcistan’da yer alan Borçalı bölgesi ve Borçalı Türkleri hakkında bilgi verilmiştir. Yapılan sohbette, özetle aşağıdaki bilgiler sunuldu.
 
Borçalı Tarihi
 
Tarihi Borçalı ili dünyanın en eski insan sitelerinden biridir. Henüz 1930 yıllarında Ceyrançölde Udabno köyünden bulunmuş primat kalıntıları bölgenin antropogenez, yani insanın varoluş yeri olduğunu kanıtlamaktadır. İlim adamlarının dikkatini çeken en önemli bulgu ise 1999 yılında Dmanisi (1947 yılına kadar Başkeçid) bölgesinde Hram Nehri kıyısındaki mağaradan bulunmuştur. Arkeologlar burada birlikte gömülü olan karı ve kocanın iskeletlerini bulmuşlardır. Antropologların kanaatine göre kafatası yapısına göre dolihokran (uzunbaş) olan bu insanlar konumuna göre yeryüzünde avropoid ırkının en eski örneklerinden biridir.
 
Yazılı kaynaklarda burada yerleşmiş en eski etnik grup olarak Buntürklerin ismi zikredilir: “İskender Şah, Lot evlatlarını sıkıştırıp yarı karanlık ülkeye kovarken... Kür vadisi boyunca dört şehirde: Sarkine, Urbnisi, Kaspi, Odzrhede yaşayan savaşçı Buntürk boyları ile yüzleşti. Bu zaman Haldeyler tarafından cesur Hunlar buraya yerleştirildi. Onlar Buntürk hükümdarından yaşamaya yer istediler ve Zanava’da yurt edindiler.”Salnamenin yayıncısı Takayşvili, “Buntürkleri”genellikle “Turanlılar”olarak adlarırır, onun bu düşüncesini “Kartlis Shovreba (Gürcistan hayatı)” salnamesinin bilgileri doğrular. Öyle ki, yazarınifadesine göre “öncelikle Msheta çevresinde yerleşen Türkler onu zor alınacak istihkâma çevirerek adını Sarkine koydular”. Diğer bir sayfada ise şöyledir: “Sarkine sakinleri Buntürkler”. Rus-Sovyet antropologu V.P. Alekseev ise burada gömülü olanların asilzade ve savaşçılar olduklarını yazar.
 
7. yüzyılda Borçalı arazisine bir Türk kavmi olan Göktürkler gelmişlerdir. Göktürkler yeni kudretli Türk halkının Hazarların diğer akraba kavimlerle birleşmesine ortam oluşturdular. Hazarlardan başka bu ittifaka Suvar ve Barsil boyları da dâhil oldu. Türk boylarının Borçalı bölgesinde yerleşimi Güney Kafkasya’nın Arap hilafetinin bünyesinde olduğu yılarda da devam etmiştir. 853 yılında hilafet kumandanı Boğa Türk kendi orduları ile vilayetten vilayete geçerek, Derbent kapılarını açtı ve Dmanisiye 3 bin aile yerleştirdi.
 
Selçukluların Güney Kafkasya'ya gelişi ile birlikte Güney Kafkasya’da (Borçalı’da dâhil) Türk-İslam faktörünün kesin şekilde zaferine yol açtır. 1118 yılında Selçuklulara karşı mücadele amacıyla Abhaz-Kartvel hükümdarı David Bagrationi 40 bin Kıpçak Türkünü Borçalı ve ona bitişik bölgelere yerleştirdi. 1121 yılında söz konusu Kıpçakların yardımıyla Didgori (Büyük domuz) savaşında Selçuklu ordusu üzerinde zafer kazanan IV. David Tiflis Müslüman emirliğini ortadan kaldırdı. 1220’li yıllarda başlayan Moğol saldırıları 1260’lı yıllarda tüm Güney Kafkasya dâhil Borçalı’nın da İlhanlılar Devleti’nin bünyesine katılması ile sonuçlandı.
 
XIV. yüzyılın sonlarında Güney Kafkasya’ya gelen Büyük Timur 1386 yılında Borçalı’daki Yağlıca ovasında ordugâh kurarak, Tiflis’in kuzeyinde yaşayan Kıpçak illerini kendisine tabii etti. 1420 yılında Azerbaycan Karakoyunlu Devleti’nin bünyesine katılan Borçalı, bu devletin yerine Akkoyunluların geçmesiyle, Akkoyunluların özellikle dikkat ettikleri bir bölge haline geldi. Akkoyunlu Sultan Hasan Padişah ve oğlu Sultan Yakup'un döneminde önemli stratejik nokta olan Akçakale daha da savunulur bir hale getirildi. XVI. yüzyılın I. çeyreğinden başlayarak Osmanlı-Safevi savaşları sırasında defalarca elden-ele geçen Borçalı Safevilerin nüfuz dairesinde olmuştur.
 
Borçalı’nın en karmaşık dönemi XVIII. yüzyıl olarak kabul edilir. Azerbaycan'da merkezi devletin zayıflaması, başıboşluğun hüküm sürmesi Borçalı’da yaşayan halkın sıksık yer değiştirmelerine sebep olmuştur. XIX. yüzyılın başlarında Rusya ağalığının sağlanması Borçalı ve genellikle Güney Kafkasya'nın Müslüman nüfusu için asıl facia oldu. Bölgenin Osmanlı ve Kacarlı topraklarına sürgün edilen Müslüman nüfusun (Karapapaklar, Ulaşlı, vb.) yerine Ermeniler, Aysorular ve Urum Yunanları yerleştirildi ki, bu da Borçalı’nın etnik durumunu değiştirdi.
 
XX. yüzyılın başlarında Rusya tarafından desteklenen Ermenilerin Borçalı’da Müslümanların ortadan kaldırılması arzusu hayata geçmedi. Rusya'da Romanovlar hanedanının devrilmesinden sonra Kafkasya'da milli özgürlük mücadelesi daha da güçlendi. 1918 yılının Mayıs ayında Güney Kafkasya'da bağımsız devletler kuruldu. Borçalı aydınları Osmanlı'nın himayesinde Karapapak devletini kurma kararını verdiler. Borçalı ile ilgili Azerbaycan-Gürcistan görüşmelerinin sürdüğü bir dönemde Ermeniler Borçalı’yı kanlı savaş meydanına çevirdiler. 17 Aralık 1918yılında Borçalı için başlayan Ermeni-Gürcü savaşı bölgenin ikiye bölünmesi ile sonuçlandı. Bu durum Güney Kafkasya'da Sovyet rejimi tesis olduktan sonra resmileştirildi. Borçalı’nın 2575 kilometrekare arazisi Ermenistan Cumhuriyeti’ne hediye edildi.
 
Şu anda Ermenistan'a verilmiş Borçalı topraklarında Türk olarak hiç kimse kalmamıştır. Gürcistan içindeki Borçalı topraklarına ise Svaneti göçmenlerinin yerleştirilmesi ve Gamsahurdiya rejiminin anti-Türk politikası sonucunda bölgenin etnik içeriği hayli değiştirildi. Gürcistan Cumhuriyeti’nde Şevardnadze’nin başkan seçilmesi ile Borçalı Türklerinin durumu iyileşse de büyük üzüntüyle belirtmek gerekir ki, 2001 yılından Rusya Federasyonu ülkeye gelen Gürcistan vatandaşlarına vize uygulaması şartını getirmesinden dolayı Borçalı Azerbaycanlılarının Rusya'ya vizesiz gidiş-dönüş amacıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'ne gelişleri hızlandı.
 
Borçalı’nın Coğrafi Yapısı
 
Azerbaycan’la Türkiye arasında bulunan Gürcistan toprakları içinde kalan Borçalı ili; Dağ Borçalı, Aran Borçalı ve Bağ Borçalı olmak üzere 3 büyük kısımdan oluşmaktadır. Genellendirme yaparsak, Borçalı doğuda Azerbaycan sınırından başlamış batıda Kars’a kadar, güneyden Ermenistan’ın Gümrü ilinden, kuzeyde Trialet Dağları’na kadar uzanan bir bölgeyi kapsar.
 
Etimolojik olarak Borçalı sözünün anlamına dair çeşitli fikirler vardır. Azerbaycan ilmi tarihin esasını koymuş olan A.Bakıhanov kendisinin “Gülüstani İrem” eserinde Borçalı’yı “Boz çala” olarak kaydetmiştir(Bakıhanov, 2001: 142, 145). Mahmud Kaşgarlı ise “Bor çala” gibi Borçalı sözünü açıklamaya çalışmıştır (http://zim.az/borchali/195-mfiq-obanli-boral-qdim-trk-yurdu.html). Bazı ilim adamlarına göre, Borçalı sözü eski Türk dilindeki börü (kurt) ve çalı (vadi) sözlerinin birleşiminden oluşmuş, Kurt Vadisi anlamını vermektedir.
 
1918 senesinde Ermenistan’la Gürcistan arasında yaşanmış savaş sonrasında Dağ Borçalısı’nın bir kısmı (şimdiki Lori ve Tavuş bölgeleri) Ermenistan’ın eline geçmiştir (http://www.conflicts.rem33.com/images/Georgia/Lang_9a.htm).
 
XIX. yüzyılın ortalarında kazaya çevrilmiş olan Borçalı, 1929 yılında ortadan kaldırılarak üç ile bölünmüştür: Borçalı, Lüksemburg (Bolnisi) ve Başkeçid. 1930 yılında Ermenistan Borçalısındaysa Kalinino, Celaloğlu (Stepanavan), Noyamberyan ve Allahverdi (Alaverdi) illerine bölünmüşdür.
 
Borçalı bölgesinde Hram nehri batıdan doğuya doğru uzanarak oradan da Azerbaycan’a akmaktadır. Bu nehirle beraber Borçalı arazisinde birçok göl mevcuttur. Bunlardan en meşhuru Başkeçid’teki Armutlu Gölü’dür. Borçalı 280 metreden başlayarak Karahaç yaylaklarında yüksekliği 3196 metreye varan Ağçala Dağı’na kadar oldukça çeşitli yeryüzü şekillerine sahipdir.
 
Borçalı’nın Sosyal Yapısı (Nüfus, Ekonomi ve Kültür)
Borçalı, eskiden beri Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerden biridir. XIX. yüzyılda Gürcistan’ı yönetmiş olan Rus Generali A.P.Ermelov kendi mektuplarında Gürcistan ahalisi hakkında bahsederken şöyle yazmıştır: “Borçalı, Kazak ve Şemşeddil bölgesinin ahalisinin büyük çoğunluğu Tatarlardır.”[1]  (http://www.museum.ru/museum/1812/library/Ermolov/part5.html#c0). 2002 senesinde Borçalı’da yapılmış olan nüfus sayımına göre ahalinin etnik yapısında Azerbaycanlılar üstünlük oluşturmaktaydı. İkinci olarak Gürcüler, üçüncü ise Ermenilerdir.
 
Geleneksel olarak Borçalı ahalisi tarımla uğraşır. 2011 yılında Gürcistan’da yığılmış ot bitkilerinin % 96’sı, çokyıllık ot bitkilerinin %76’sı, terevez mahsullerinin % 14,7’si, bostan bitkilerinin% 17’i, patatesin % 21’i, tahılın % 17,8’i, mısırın % 12’i Borçalı tarafından üretilmiştir.
 
Kültürel olarak Borçalı ahalisi terekeme hayatı sürdürür. Yazın hayvanları yedirmek ve kış için hazırlık yapmak maksadıyla yaylaya çıkar. Kış geldiği zamansa yayladan köye geri döner. Borçalı’da halıcılık, kilimcilik gibi sanatlar çok yaygındır.
 
 
Konuşmanın sonunda konuşmacı Oğuz MAMMADLI’ya Borçalıyı ayrıntılı bir şekilde anlattığı ve Borçalı konusunda bilgilendirdiği için teşekkür edilmiş ve temennilerin dile getirilmesiyle Ocakbaşı Sohbeti programı sona erdi.
 

 
 
 
[1]Tatar terimi Rus Çarlığı döneminde Azerbaycan Türkleri için kullanılan bir terimdir.
Kaynak: TİYO AJANS
Yorumlar (0)
Son Yorumlar
Allah mesut etsin
nİĞDE NİN MATEMATİKSEL OLARAK KALMA ŞANSI VARDI.AMA BÜTÜN MAÇLARI KAZNACAK ETİMESGUTTA BÜTÜN MAÇLARI KAYBEDECEKTİ. BÖYLE BİR DÜNYA YOK ADAMALAR SALAK DEĞİLLER HERHALDE 6 HAFTADA 3-5 PUAN ALIRLARDI.DÜŞME İHTİMALİMİZ % 99.9 DU. HA ÜZÜLDÜKMÜ HAYIR AMA BURUK SEVİNDİK KALMAYI HAKETMEDİĞİMİZ BİR LİGDE KALDIK.KALMAK İÇİN ALTINORDU HİÇ ÇABA GÖSTERMEDİ BİLDİĞİ YOLDAN GİTTİLER BU ŞEHRE KARŞI SORUMLULUKLARI OLDUĞUNU HİÇ FARKETMEDİLER. BU KADAR GENÇ VE TECRÜBESİZ BİR KADRO DEĞİL 2. LİG 3. LİGİ DAHAİ GÖTÜREMEZDİ. MADEN KIYAK OLACAKTI KİMSEYİ DÜŞÜRMESELERDİ BİR TEK ŞANLIURFA VE KARABÜKÜMÜ İDARE EDEMEDİLER.
Türkiye ne uzar ne kısalır abuk subuk konular la insanımız meşgul olmaya devam eder... Nıgde ye gelince de kısalmaya devam
Sn. Akın Gönen'i kutlarım. Sn. Bakan Mehmet Nuri Ersoy için güzel bir konu önermiş. Fikir güzel. Uygulanabilir. Faydalı. Sanırım Niğde ve çevresi ile bir milyon kişiye fayda sağlar. Bu yazıyı tesadüfen okudum. Ben bu tip şansları "devlet kuşu" olarak tanımlarım. Bu şansı, öneriyi değerlendirmek çok iyi olur... Herkese selam ve saygı sunarım...
Niğde’de Şehre sahip çıkılmalı, kurum yöneticileri her yerde olduğu gibi bu şehirde kalıcı olan Niğdelilere verilmeli. Niğde, profesyonel ve amatör takımlara sahip çıkmanın çözümünü bulmalı. El elin eşeğini türkü çağırarak arar...
25°
açık
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 15 Temmuz 2020
İmsak 03:40
Güneş 05:24
Öğle 12:52
İkindi 16:44
Akşam 20:11
Yatsı 21:47
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 32 66
2. Trabzonspor 32 62
3. Sivasspor 32 57
4. Beşiktaş 32 56
5. Galatasaray 32 52
6. Alanyaspor 32 51
7. Fenerbahçe 32 50
8. Gaziantep FK 32 42
9. Antalyaspor 32 41
10. Göztepe 32 39
11. Kasımpaşa 32 39
12. Gençlerbirliği 32 36
13. Denizlispor 32 35
14. Konyaspor 32 33
15. Malatyaspor 32 32
16. Çaykur Rizespor 32 32
17. Kayserispor 32 32
18. Ankaragücü 32 29
Takımlar O P
1. Hatayspor 33 63
2. Erzurum BB 33 59
3. Adana Demirspor 33 58
4. Akhisar Bld.Spor 33 57
5. Bursaspor 33 56
6. Fatih Karagümrük 33 53
7. Altay 33 51
8. Keçiörengücü 33 47
9. Ümraniye 33 44
10. Giresunspor 33 44
11. Menemen Belediyespor 33 43
12. İstanbulspor 33 40
13. Balıkesirspor 33 38
14. Altınordu 33 36
15. Boluspor 33 30
16. Osmanlıspor 33 27
17. Adanaspor 33 21
18. Eskişehirspor 33 12
Takımlar O P
1. Liverpool 35 93
2. Man City 35 72
3. Chelsea 35 60
4. Leicester City 35 59
5. M. United 34 58
6. Wolverhampton 35 55
7. Sheffield United 35 54
8. Tottenham 35 52
9. Arsenal 35 50
10. Burnley 35 50
11. Everton 35 45
12. Southampton 34 44
13. Newcastle 35 43
14. Crystal Palace 35 42
15. Brighton 35 36
16. West Ham 35 34
17. Watford 35 34
18. Bournemouth 35 31
19. Aston Villa 35 30
20. Norwich City 35 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 35 80
2. Barcelona 36 79
3. Atletico Madrid 36 66
4. Sevilla 36 66
5. Villarreal 36 57
6. Getafe 36 54
7. Real Sociedad 36 54
8. Athletic Bilbao 36 51
9. Valencia 36 50
10. Granada 35 50
11. Osasuna 36 48
12. Levante 36 43
13. Real Betis 36 41
14. Real Valladolid 36 39
15. Eibar 36 39
16. Celta de Vigo 36 36
17. Deportivo Alaves 36 36
18. Leganés 36 32
19. Mallorca 36 32
20. Espanyol 36 24

Gelişmelerden Haberdar Olun

@