20.05.2021, 23:05

Kayardı Dosyası : 1. Bölüm - Bağlar Gazeli

KAYARDI DOSYASI

  1. BÖLÜM

BAĞLAR GAZELİ

Her gün yaptığım sabah yürüyüşlerinde kimi zaman tepeden baktığım, kimi zaman ise dar sokaklarında dolaştığım Kayaardı vadisinin çiçeğe durduğu bu günlerde, Yeşilburç-Milalar mevkiinden başlayıp Ahmetpınarı’na kadar uzanan vadinin son kırk-kırk beş yılı gözümün önüne geldi.

Mal sahipleri mülk sahipleri, bağın bahçenin ilk sahipleri, miras kavgaları, satışlar, batışlar, baykuş yatağı viraneler, yorgun taş yapılar, koca anahtarlı ahşap kapılar, yazlık bağ mescitleri, çandır erikler, aşı kirazlar, daldan değil yerden yediğimiz elmalar, bağ bozumu, çavuş üzümü, reçellik güller, leylâk ve sümbüller, ıssız evleri mesken tutmuş münzeviler, bezgin miravlar, komşu duvarındaki güdük mirav kapıları, kafaya dört yanı düğümlü mendil bağlamış ameleler, köyden getirdiği tavuğu 1 teneke elmayla takas edenler, cevizin sırığı, Şaabı’nın koruğu, koca çınara tüneyen ibibikler, sarıasmalar, sabahın seherinde öten keklikler, yağmur sonrası fişgeneler, tavan arasına yuvalayan sıvacı kuşları, kössü tepikleri, fare delikleri, radyoda yurttan sesler, tam çalgı düğünler gözümün önünden geçiyor.

Rakının tenekeyle içildiği “ayran şölenleri, dut gölgesinde kurulan, kalp ağrılarını dindiren çilingir sofraları, göğe yükselen ızgara dumanları, davşanbaşı mayhoşluğundaki demciler, göç çeken beygir arabaları, şarkılı türkülü fayton sefaları, emme basma tulumbalar, fışkı öbekleri, Vinter Vaş tenekeleri, elma sandıklarına döşenen küskün gazeteler, tel dolaplar, boş takalar, isli gaz lambaları, kirizme, kadarak, pırasıt, harar, telis, selevir, iteği gibi kelimeler ile nice acı tatlı hatıralar aklıma gelirken hayatın hem kısa hem de sonsuz olduğunu anlatan doğanın, nice sırlar barındırdığının idrakiyle yürüyüşümü tamamladım.

İçinde bulunduğumuz küresel salgın döneminde yıldızı iyice parlayan Kayaardı Bağlarının kuruluş kronolojisi hakkında detaylı bilgilere ulaşamasak da, bazı kitaplarda ve sözlü kaynaklarda gerçek yerleşimin, Haçlı Seferleriyle Orta Anadolu’ya gelen Rum Ortodoks halkın su başlarını ve ayazmaları mesken tutarak yerleşim alanları haline getirmeleri sonucunda oluştuğunu öğreniyoruz.

Ortaçağ’dan beri şehirden bağlara yaz başında, bağlardan şehre ise güzün yapılan göçler, kültürümüzdeki yaylak-kışlak geleneğinin devamı olarak görülebilir. Esasında Orta Asya’dan beri sürdürülen bu gelenek, Selçuklu ve Osmanlı’da da devam eder.

Kayardı vadisi boyunca büyülü bir mikroklima hüküm sürer, Eyyam-ı Bahur zamanında bile şehir kavrulurken vadi boyunca esen yel ortalığı serinletir, akşamüzeri ise Sazak çeker; dize battaniye, sırta hırka gerekir.

Son yıllarda Bor ve Fertek yolu boyunca inşa edilen; Batman’ın Gotham City’si kıvamındaki evler, vadi girişine sun’i set oluşturduğundan bölgenin iklim özelliklerini değiştirdi. Artık zerdaliyi, kirazı, cevizi soğuk vuruyor, doğal doku bozuluyor. Ucundan kıyısından hoyratça vadiye doğru sokulan devasa binalar, Loft ve Residence’ların asansöründe çalan müzikleri dinleyen kulaklar Kayardı Vadisinin pastoral senfonisini unuttular. Halbuki bu senfoninin unsurları folluktaki tavuk gıdaklamaları ve horoz ötüşleriyle başlayıp, eşek anırması, at kişnemesi, saka, karatavuk, bülbül nâğmeleri, tosbağa tokuşması ve ağaçkakan tıklamalarıyla devam eden sesler manzumesinden meydana geliyordu.

Günümüzde, bir sayfiyeden çok, doğalgazın da yakında gelecek olmasıyla yaz kış oturulacak villalar mahallesi kıvamına gelen Kayaardı’nda olması gereken evler, İç Anadolu sivil mimarisinin karakteristik taş ağırlıklı, iki veya tek katlı; iki oda bir mabeyn tarzı kâgir evlerdir.

Bir zamanlar bağ bahçe sahiplerini rahatlıkla geçindiren, kimilerini servet sahibi yapan geleneksel elmacılığın ticari getirisi düşüp ağaçlar yaşlanınca eski elmalıkların yerini vişne, kiraz, kayısı ağaçlarıyla, bodur elma aldı. Ağaçlar seyreltilip kesme çim alanlar artırıldı. Günümüzde bağlar, torunlara yönelik oyun alanlarının olduğu bir hobi bahçesine ve su küpü, kırmızı desti, mermer kitabe üçlemesinin ağır bastığı bir müze teşhirine dönmeye başladı.

Bağda bahçede çalışmak üzere Gurdunus’tan, Gülüce’den, Naynas’tan eşekle gelenler, epeydir gelmez, gelenler de nazlanır oldular. Tüm Kayardı vadisinde işini düzgün yapan, gönülden çalışan yevmiyeci kıtlığı baş gösterdi. Bu da bağ bahçe sahiplerinin kendi işlerini kendileri görme seviyesini artırdı. Bu zaman zarfında toprakla, ağaçla çiçekle, böcekle uğraşan, kendi bağını kendi ihya etmekten, alın teri dökmekten zevk alan bir kitle oluştu.

Bağlarda işlerini bitiren ameleler akşam üzeri köylerine dönerken, tandırda yakmak üzere, kapı önlerinde biriken hazalları toplamak için bile mülk sahiplerinden izin isterlerdi. O vakitler her şey kıymetli, insanlar nezaketliydi.

Kayaardı Vadisi’nin, 1997 senesinde Doğal SIT alanı ilân edilmesiyle tarihi ve doğal doku, teoride bugüne kadar korunabildi. Ancak kontrolsüz yapılaşmanın önüne geçilemedi.

Halbuki yeni evler planlanırken yaşanmışlıklara ve kültürel mirasa değer verilerek yöre mimarisi esas alınmalıydı. Kır estetiğine hançer saplayan unsurlar: Yarısı taş, yarısı briket ucube duvarlar, estetik kaygıları hiçe sayarcasına SIT alanı mimarisi standardı olmasına rağmen buna uymayanların sayısı uyanlardan fazla olduğu görülüyor. Özellikle küresel salgın döneminde Geleneksel Bağ Evi konsepti, yerini yaz kış oturulacak müstakil evlere bırakırken, oluşan yoğun talepten dolayı bağ bahçe fiyatları fırladı. Kayardı evleri Orta Çağ Avrupa’sında vebadan kaçan Floransalıların kır evlerine benzemeye başladı.

Koskoca Ayhan Şahenk, Kayaardı’ndaki baba evini yeniden inşâ ettirip etrafına duvar çektirirken yörenin özgün mimarisini esas aldı. İsteseydi yüz odalı malikâne yaptırtabilirdi. Bağları çevreleyen taş duvarlardan başlayan ve bağ evlerine sirayet eden özgün mimariden, estetik ve sanatsal kaygılardan uzak bozulmuşluğa acilen dur demeliyiz. Tıpkı Selçuklu’da ve Osmanlı’da olduğu gibi günümüzde de her kurumun, her bireyin, atalarımızdan bizlere miras niteliğindeki Kayaardı’nı koruma ve geliştirme çabasına gün kaybetmeden girişmeliyiz. Niğde’nin nefes borusu Kayaardı biterse Niğde biter,

Kayaardı’na kıymayın efendiler!

Safranbolu, Beypazarı, Taraklı, Mudurnu, Kula evleri

Muğla-Akyaka ahşap evleri, Bodrum evleri

Her biri marka olmuş, karakteristik mimarîye sahip beldeler…

Niğde marka şehir iddiasındaysa, yeşili azâmi ölçüde koruyarak, ata dede mirasına sahip çıkarak, estetiği içinde barındıran özgün mimariyi muhafaza etmeli, beton sevdasına dur diyebilmelidir.

Sözün özü: Son on-onbeş sene içinde Sarıköprü bitti ( Mescit ile Vali Çeşmesi acep nereye gitti? ) Ahmetpınarı bitti, Zemerdin bitti, Kırbağları/ Hacılar sokağı bitti, Tepebağları ile Sarıova can çekişiyor, bari Kayaardı’nı kurtaralım. Böyle giderse ecdat yadigârı bağlara gazel değil, ağıt yakacağız.

Bir taraftan kadim taş evler ile yöre mimarisine uygun sarı bazalt taşından inşa edilen yeni nesil bağ evleri, diğer taraftan Çeşme-Urla mimarisine sahip havuzlu şahane villalar…

Bakalım hangisi galip gelecek?

Son söz:

*Suum cuique pulchrum est-

Herkese, kendisine ait olan güzel gelir

25
açık
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 18 Ağustos 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 2 6
2. Trabzonspor 2 6
3. Fenerbahçe 2 4
4. Başakşehir 2 4
5. Alanyaspor 2 4
6. Beşiktaş 2 4
7. Gaziantep FK 2 4
8. Giresunspor 2 3
9. Antalyaspor 2 3
10. Galatasaray 2 3
11. Kayserispor 2 3
12. Konyaspor 2 2
13. Ümraniye 2 1
14. Ankaragücü 2 1
15. Sivasspor 2 1
16. Hatayspor 1 0
17. Karagümrük 1 0
18. İstanbulspor 2 0
19. Kasımpaşa 2 0
Takımlar O P
1. Bodrumspor 1 3
2. Samsunspor 1 3
3. Boluspor 1 3
4. Eyüpspor 1 3
5. Göztepe 1 3
6. Altınordu 1 1
7. Gençlerbirliği 1 1
8. Adanaspor 1 1
9. Keçiörengücü 1 1
10. Rizespor 1 1
11. Tuzlaspor 1 1
12. Erzurumspor 1 1
13. Pendikspor 1 1
14. Bandırmaspor 0 0
15. Denizlispor 1 0
16. Manisa Futbol Kulübü 1 0
17. Sakaryaspor 1 0
18. Ö.K Yeni Malatya 1 0
19. Altay 1 0
Takımlar O P
1. M.City 2 6
2. Arsenal 2 6
3. Brentford 2 4
4. Tottenham 2 4
5. Newcastle 2 4
6. Leeds United 2 4
7. Chelsea 2 4
8. Brighton 2 4
9. Aston Villa 2 3
10. Nottingham Forest 2 3
11. Bournemouth 2 3
12. Liverpool 2 2
13. Fulham 2 2
14. Wolverhampton Wanderers 2 1
15. Leicester City 2 1
16. Crystal Palace 2 1
17. Southampton 2 1
18. Everton 2 0
19. West Ham United 2 0
20. M. United 2 0
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 1 3
2. Real Betis 1 3
3. Villarreal 1 3
4. Osasuna 1 3
5. Real Madrid 1 3
6. Real Sociedad 1 3
7. Valencia 1 3
8. Celta Vigo 1 1
9. Espanyol 1 1
10. Athletic Bilbao 1 1
11. Barcelona 1 1
12. Mallorca 1 1
13. Rayo Vallecano 1 1
14. Almeria 1 0
15. Sevilla 1 0
16. Cadiz 1 0
17. Girona 1 0
18. Elche 1 0
19. Getafe 1 0
20. Real Valladolid 1 0

Gelişmelerden Haberdar Olun

@