28.11.2021, 23:40 17

Ali okulları

Günümüzde “Ali Okulu” adını bilen ya da duyan çok azdır sanırız.

1959-1975 yılları arasında Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde açılan Ali Okulları, okuma yazma bilmeyen erlere askerlik eğitimine geçmeden önce okuma-yazma öğretmek için oluşturulmuş eğitim ocaklarıdır. Türk Silahlı Kuvvetleri Okuma Yazma Okulu Yönetmeliği’nde şöyle belirtilmektedir:

“Türk vatandaşı ve asker olarak gerekli asgari temel bilgileri kazandırmak ve kendilerini anlayış, disiplin ve beden kabiliyeti itibariyle temel askerlik eğitimine hazırlamaktır.”

Ali Okulları hangi ihtiyaçtan doğmuştu?

Atatürk; 9 Ağustos 1928’de, Sarayburnu Parkı’nda CHP’nin gerçekleştirdiği bir toplantıda, yeni Türk alfabesini davetlilere tanıtarak, Türk Harf İnkılâbı’nı başlatır. 1 Kasım 1928 günü Meclis yeni Türk Harfleri Kanunu’nu kabul eder ve 3 Kasım 1928 günü, bu kanun, Resmî Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girer. Atatürk, Sarayburnu Parkı’nda bir konuşma yapar. Bazı satırları alalım:

“Vatandaşlar, arkadaşlar!

…Çok işler yapılmıştır, amma, bugün yapmaya mecbur olduğumuz son değil, lâkin çok lüzumlu bir iş daha vardır: Yeni Türk harflerini çabuk öğrenmelidir. Vatandaşa, kadına, erkeğe, hamala, sandalcıya öğretiniz. Bunu, vatanperverlik ve milletperverlik vazifesi biliniz. Bu vazifeyi yaparken düşününüz ki, bir milletin, bir heyet-i içtimaiyenin yüzde onu okuma-yazma bilir, yüzde doksanı bilmez nevidendir. Bundan insan olanlar utanmak lâzımdır. Bu millet utanmak için yaratılmış bir millet değildir. İftihar etmek için yaratılmış, tarihini iftiharla doldurmuş bir millettir. Fakat milletin yüzde sekseni okuma-yazma bilmiyorsa, bu hata bizde değildir. Türk’ün seciyesini anlamayarak, kafasını birtakım zincirlerle saranlardadır.

Artık mazinin hatalarını kökünden temizlemek zamanındayız. Hataların tashih olunmasında bütün vatandaşların faaliyetini isterim. En nihayet bir sene, iki sene içinde bütün Türk heyet-i içtimaiyesi yeni harfleri öğreneceklerdir. Milletimiz, yazısı ile kafası ile bütün âlem-i medeniyetin yanında olduğunu gösterecektir.”

Ardından da 1928’de Millet Mektepleri, 1930’da Halk okuma odaları, 1932’de Halkevleri, 1936’da Halk Odaları, Köy Eğitmenleri, 1937’de Köy Enstitüleri projeleri hayata geçirilir. Hedef, Atatürk’ün de işaret ettiği gibi halkın tamamının okuma ve yazma öğrenmesidir.

Atatürk’ün vefatına kadar her şey yolundaydı. Sonrasında olanlar:

27 Aralık 1949 tarihinde imzalan “Türkiye ve ABD Hükümetleri Arasında Eğitim Komisyonu Kurulması Hakkındaki Anlaşma” ile Türk Millî Eğitim Sistemi’nin temeline âdeta dinamit konulur. Türk eğitim sistemi, işte bu anlaşma ile 1950 yılından itibaren bütünüyle Amerikan çıkarları doğrultusunda şekillenecektir ve öyle de olur; Millet Mektepleri, Halk Odaları, Halkevleri, Köy Eğitmenleri ve son olarak da Köy Enstitüleri, türlü dalaverelerle kapatılır.

Okuryazarlık oranı Atatürk’ün hedeflediği seviyeye gelememiştir. Köy Enstitüsü uygulaması ve onun bir parçası olan Köy Okulu Seferberliği, 1955’te okulsuz ve öğretmensiz köy bırakmamayı hedeflemişti. Bu plan 1946’da duraksatıldı, 1950’de kaldırıldı.

Türk Eğitim sisteminin tüm projeleri, 1946’larda kesintiye uğramış 1949’da da ABD’ nin eline geçmiştir.

Kırsal alanda okuma yazma oranındaki ciddi düşüş, köylerdeki okul sayısının yetersizliği Türk Silahlı Kuvvetleri’nde, silâhaltına alınan erlerin eğitilmesinde de ciddi sorunlar çıkartıyordu. O yıllarda askerlik süresi 1-3 yıl arasındaydı. Gençler, bu sürede pekâlâ okuma ve yazma eğitimi alabilirlerdi ve Türk Silahlı Kuvvetleri Okuma Yazma Okulları açıldı.

Türkçe ders kitaplarının içeriği, Ali adındaki köylü bir gencin; köyündeki yaşamı, askere alınışı, okuma yazma okulu ve kıtadaki yaşamından oluşan uzun bir öyküdür. Her cümle ya da metin, bu öykünün bölümleridir. Öykü, Ali’nin onbaşı olarak terhis olmasıyla sona erer. O zaman köylerde yaygın olarak kullanılan “Ali” adı ve Ali’nin serüveni, bu okulların halk arasındaki gayrı resmi adının “Ali Okulları” olarak anılmasına da neden olmuştur.

“ Ben bilmem, Ali Okulu mezunuyum” sözleri halk arasında bazı durumlarda espri konusu olmuştur.

Okuma Yazma Okulları önemli bir hizmet vermiş, 500 binin üzerinde gencin okuma yazma öğrenmesini sağlamıştır. Askerde okuma yazma öğrenen köylü gençlerin birçoğu ilkokulu dışarıdan bitirmiş, yeni mesleklere yönelmiş, iş bulmada avantaj sahibi olmuşlardır.

Ali Okulları, kuruluş yasası gereği 1975’de kapatılmış. Acaba, devam etseydi, kırsal kesimlerdeki eğitim seviyesi çok daha yüksek seviyelere çekilebilir miydi?

Cevabı, uzmanlara bırakıyoruz.

Orduda okuma-yazma öğretimi çalışmalarının, 8 Şubat 2000 tarihinde MEB ve Genel Kurmay Başkanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü ile tüm birliklerde devam ettirildiğini, kısa bir not olarak verelim. Sırf bu uygulama bile, Türkiye’de hâlâ okuma yazma bilmeyen insanların sayısının hayli fazla olduğunu açıklamaya yetmektedir.

Günümüzde okuma yazma bilmeyen kadınlarımızın sayısının da bir hayli fazla olduğunu belirtelim. TÜİK 2020 verilerine göre 2 milyon 877 bin kadın okuma yazma bilmiyor. 3 milyon 85 bin kadın ise herhangi bir diplomaya sahip değil.

Bu vesileyle, tüm öğretmenlerimizin 24 Kasım Öğretmenler gününü de kutlayıp, yazımızı Mustafa Kemal Atatürk’ün bir sözü ile bitirelim:

“Eğitimdir ki, bir milleti ya özgür, bağımsız, şanlı, yüksek bir topluluk halinde yaşatır; ya da esaret ve sefalete terk eder. Milletleri kurtaranlar yalnız ve ancak öğretmenlerdir. Öğretmenden, eğiticiden yoksun bir millet henüz millet adını almak kabiliyetini kazanmamıştır. Ona basit bir kitle denir, millet denemez.”

Tülay Hergünlü

23 Kasım 2021

Kaynak:

Tülay Hergünlü “İngiliz Sicimi’nden Amerikan Bezine

https://www.yetiskinegitimi.org.tr / Cilt:1 Sayı: 1 Kasım 2018

Türkiye’de Modernleşme Süreci ve Yetişkin Okuryazarlığı. https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=77968

www.vatandaşokuması.com

Yorumlar (0)
Son Yorumlar
Reis Hergün TV de herkese fetöcü pkk lı diye hakaret ediyor bundan daha buyuk hakaret olamaz... Kabaşa gelınce hiç sevmem sempatisi oldugu partiyide hiç sevmem de.... Biraz empati yaparsanız ülke düzelir
İş lazımsa gel iş beğenmemezlik yapma millet adam bulamıyor 5000 tl
Allah rahmet eylesin mekanı cennet olsun başın sag olsun kardeşim
gerçekten çok güzel bir yazı olmuş.Ellerinize sağlık müdürüm
gülünç olmayın ya asgari ücret eridi ona çare arayın
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 26 Ocak 2022
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 23 54
2. Konyaspor 22 45
3. Alanyaspor 23 38
4. Adana Demirspor 23 37
5. Fenerbahçe 23 37
6. Beşiktaş 23 36
7. Hatayspor 23 36
8. Başakşehir 22 34
9. Gaziantep FK 22 32
10. Sivasspor 23 31
11. Kayserispor 23 31
12. Karagümrük 23 30
13. Kasımpaşa 23 27
14. Göztepe 23 27
15. Galatasaray 23 27
16. Giresunspor 23 26
17. Antalyaspor 23 24
18. Rizespor 23 22
19. Altay 23 18
20. Ö.K Yeni Malatya 22 16
Takımlar O P
1. Ümraniye 21 45
2. Ankaragücü 21 45
3. Erzurumspor 21 38
4. Bandırmaspor 21 36
5. İstanbulspor 21 36
6. Eyüpspor 20 36
7. Samsunspor 20 33
8. Adanaspor 21 32
9. Manisa Futbol Kulübü 21 28
10. Tuzlaspor 20 27
11. Keçiörengücü 21 26
12. Gençlerbirliği 21 26
13. Boluspor 19 24
14. Kocaelispor 21 24
15. Menemen Belediyespor 21 23
16. Altınordu 21 22
17. Bursaspor 20 20
18. Denizlispor 21 19
19. Balıkesirspor 20 8
Takımlar O P
1. Manchester City 23 57
2. Liverpool 22 48
3. Chelsea 24 47
4. M. United 22 38
5. West Ham United 23 37
6. Arsenal 21 36
7. Tottenham 20 36
8. Wolverhampton Wanderers 21 34
9. Brighton 22 30
10. Leicester City 20 26
11. Aston Villa 21 26
12. Southampton 22 25
13. Crystal Palace 22 24
14. Brentford 23 23
15. Leeds United 21 22
16. Everton 20 19
17. Norwich City 22 16
18. Newcastle 21 15
19. Watford 20 14
20. Burnley 18 12
Takımlar O P
1. Real Madrid 22 50
2. Sevilla 22 46
3. Real Betis 22 40
4. Atletico Madrid 21 36
5. Barcelona 21 35
6. Real Sociedad 21 34
7. Villarreal 22 32
8. Rayo Vallecano 21 31
9. Athletic Bilbao 22 31
10. Valencia 22 29
11. Osasuna 22 28
12. Celta Vigo 22 27
13. Espanyol 22 27
14. Granada 22 24
15. Elche 22 23
16. Getafe 22 22
17. Mallorca 21 20
18. Cadiz 22 18
19. Deportivo Alaves 22 17
20. Levante 21 11

Gelişmelerden Haberdar Olun

@