Saathâhe

Niğde İl Kültür ve Turizm Müdürü Alper GÖNCÜ yazdı

YORUM 31.10.2021, 23:18 Faruk
316
Saathâhe

Alper GÖNCÜ yazdı

Bir umuttur zaman, bir müphemdir zaman, ilerledikçe gerileyen, hep yeniden başlayan,

Etmezseniz saatleri ayar, sizin de hayatınız kayar.

Ahmet Hamdi Tanpınar

Her şehir, bağrında farklı bir gizem barındırır. Şehre ruh kazandıran; medeniyet, kültür ve yaşanmışlıklardır. Niğde ile adeta bütünleşmiş olan asırlık Saat Kulesi, kale burcunda tüm haşmetiyle şehri selamlar. Tarihin tanığı, zengin mirasın nadide örneği olan kule, yüz yirmi senedir durduğu gibi durmaktadır.

Osmanlı Devletinde şehir ve kazalardaki saat kulelerinin önemli bir kısmı II. Abdülhamid’in tahta çıkışının 25. Yıldönümü anısına inşâ edilmiş ve halka zamanı hatırlatmanın yanı sıra bulundukları yerlerin sembolü haline gelmiş, her biri farklı bir mimarî şaheseri olan bu yapılar ayrıca hakimiyetin ve otoritenin önemli sembolleri olmuşlardı.

Kimi kaynaklarda ve internet ansiklopedisi Vikipedia’da, Niğde Saat Kulesi’nin inşâ tarihi 1866 olarak verilirken aynı zamanda Ziya Paşa’nın emriyle yapıldığı ifade edilmektedir. Bu bilginin; arşiv kayıtlarını inceleyen akademisyenlerce de hatalı olduğunun belirtilmesi bir yana, Niğde’nin 1890-1900 yılları arasında çekilmiş soluk fotoğraflarında Kale burcu üzerinde Saat Kulesi olduğuna dâir herhangi bir görüntü mevcut değildir.

Bütün bunlar bir yana, o tarihte Ziya Paşa; Paris’te kaçak olarak bulunmakta, kendi derdiyle uğraşmaktaydı. “Niğde’ye bir saat kulesi yaptırayım; padişahın gözüne gireyim” kabilinden bir düşünce içinde olması mümkün değildir. Bu bilgi kirliliğinin yok edilmesi gerekmektedir.

Kule inşâsına ilk olarak Niğde Mutasarrıfının girişimiyle başlanmış ancak inşaat, ödenek yokluğundan kesintiye uğramıştır. Muhiddin Efendi Zâde Mustafendi’nin ( 1925-1934 Belediye Başkanı) şehir eşrafından ve ağalardan bağış toplaması üzerine inşaat devam edebilmiştir. Kulenin bitirilmesi ve faaliyete geçmesi ise 1905 yılını bulmuştur. Sipariş üzerine İngiltere’den gelen saat gümrüğe takılmış ancak vergileri ödendikten sonra Niğde’ye getirilebilmiştir.

Gayrimüslim taş ustaları ve onlardan el alan Daşçı Mustafa ( Yavuz Demirtaş’ın dedesi) Niğde’deki pek çok binanın hem mimarlığını hem de taş ustalığını yapmıştır. Kule 1915-16 yıllarında yıldırım düşmesi sonucu hasar görmüş, tamir etmek ise Daşçı Mustafendi’ye düşmüştür. Kulenin hem inşâsı hem de sonrasında Mustafendi’nin emeği büyüktür.

Niğde’nin kadim sembollerinden biri haline gelmiş olan saat kulesinin dört sütunlu kısmında bulunan emektar saat, vakti bildirmenin yanında şehrin musikisini de tamamlardı. Her saat başında saat sayısı kadar ve yarım saatlerde tek vuran saatin sesine Niğde halkı oldukça aşina olup şehirle bütünleşmiş olan bu sadâyı dışarıdan gelenler yadırgamazdı.

Akşamın ilerleyen vakitlerinde okunan yatsı ezanından sonra Niğde sokakları ıssızlaşır, meşin gocuklu mahalle bekçilerinin düdükleri ile Serhoş Hâmi’nin “ Bey Oğlu Beyim “ naraları dışında, şehirde duyulan ses, saathânedeki çanın vuruşları olurdu. Soğuk ve karlı kış gecelerinin sessizliğinde saatin daha da belirginleşen vuruşlarına, uzaklardan gelen şimendiferin tiz düdüğü eşlik ederdi.

Köstekli saatler yelek ceplerini, sarkaçlılar ise kalburüstü evlerin duvarlarını süslerken, Rasim Erandaç’ların evinde bulunan ayaklı salon saati ile Fikret Özbakiler’deki guguklu saat, başka hiç kimsede olmadığından hep dikkatimi çekerdi. Şehrin tüm saatleri, Niğde’nin Greenwich’i olan Saathâne referans alınarak ayarlanırdı. O vakitler radyo herkeste yoktu, saat herkeste yoktu; ama saat kulesi hep vardı ve kusursuz çalışırdı. Müezzinler de bu saati takip ederek ezan vakitlerini ayarlarlardı.

Şimdilerde roman sayfalarında kalan Muvakkithanelerde ayarlanan saatler üzerine kurulan eski mekanik hayatlar büyük ölçüde dijitalleşse de, zemberekli mekanizmanın tıklamasına meraklı bir avuç saatsever, eski saatleri kullanıyor, dinliyor, onarıyor, alıp satıyor. Tüm hayatımızı akıllı telefonlara sığdırdık, meraklıları dışında kol saati, cep saati, masa saati kullanan da kalmadı. Var olanlar da vakti öğrenmekten ziyade bu tip saatleri aksesuvar olarak görmekteler. Halbuki eski adamlar bu saatleri düzenli olarak kurup kulaklarına götürür, günde birkaç vakit; kadaraktan akan su sesi dinler gibi saatin balânsının sesini dinlerlerdi.

Her ne olduysa önce şehrin en belirgin sesi konumundaki Saathâne’nin sesi kesildi, sonra da hepten durdu. Yirmi, yirmibeş seneden beri âtıl durumda olan saatin çalıştırılması hep gündeme otursa da bir türlü eski haline getirilemedi.

Kendimi bildim bileli Niğde’ye zamanı hatırlatan saat kulesini merak eder, en tepeye çıkmak isterdim. Ama senelerden beri kule kapalıydı, bekçisi falan da ortada görünmezdi. Eski saatçilerden Saatçi Durmuş’un koca saatin kurulması ve ayarı ile ilgilendiğini, ondan sonra da görevi İbrahim ve Hazım Esen kardeşlerin devraldığını söylemişlerdi.

Bunca sene hayalini kurduğum saat kulesine tırmanma hayalim ancak geçtiğimiz aylarda gerçekleşebildi. Belediye’deki arkadaşlarla yavaşça yukarı doğru kıvrılırken ahşap merdivenin gıcırtısı, Notre Dame Kilisesinin çan kulesine çıkıyormuşum hissi doğurdu.

Güvercin gübresi, kuş ölüleri, örümcek ağları, onca pis pasağın arasından süzülerek kuleye tırmandık. Saat mekanizmasının bulunduğu Köşk denilen bölüme ulaştığımızda karşımızda Niğde manzarası, hemen üstümüzde ise çan kulesi vardı. Saatin mekanizmasının bulunduğu camekânın kapağını açtığımda ise H.G. Wells’in; Zaman Makinası kitabında tasvir edilen otomat, adeta karşımda duruyordu. Üzerine yılların yorgunluğu çökmüş koca koca çarklar, dişliler, kurşun ağırlıklar, pas tutmuş mekanizmalar, kurma kolu, oval mil, akrep, yelkovan ayakları, kopmuş ve tellerle eklenmiş halatlar öylece karşımızda duruyor, kirden pastan, güvercin pisliğinden arınıp tıkırdayacağı günleri bekliyordu.

Geçmişte ehil olmayan bazı kişilerce tamirine yeltenilen saatin çalıştırılamadığını görmüştük. Bu arkadaşlar saate olmadık modifikasyonlar yapıp gereksiz ağırlıklar bağlamış ve zorlamayla çalıştırmayı denemişlerdi. Sözün özü; mekanizmayı iyice bozmuşlardı.

Bu durum bizlere işi ehline teslim etmenin ne kadar hayati bir durum olduğunu gösterdi. Niğde’de saat ve saatçilik denildiğinde akla Saatçi Durmuş, Saatçi Halim, Saatçi Kemal, Saatçi İbrahim Esen gelirdi. Günümüzde bu konuda ehil kişiler ise babalarının yanında yetişen Bilal ve Mansur Esen kardeşlerdir.

Bilâl Ustayı şahsen tanımasam da, Mansur Esen; Sûfi meşrep, yüzünde eski zaman emekçilerinin bilgeliği olan fevkalâde meziyetler erbabı değerli bir abimiz olup, Saatçilerin Pîri Şeyh Zamani Hazretlerinden el almışçasına saat mekanizmaları konusunda uzman, çekirdekten yetişme bir “Saatleri Ayarlama” üstadıdır.

Abisi Bilâl Esen ile birlikte Mansur Esen, babaları İbrahim Usta’dan devraldıkları saatçilik mesleğine dair meziyetlerini, yıllardır atıl vaziyette bekleyen emektar saati orijinaline uygun şekilde fonksiyonel hale getirmekle taçlandıracak, Saathâne’nin yeniden çalışmasıyla “saatin kendisi mekân, yürüyüşü zaman, ayarı insandır, bu da gösterir ki zaman ve mekân insanla mevcuttur” sözü böylece mânâ bulacaktır.

Yorumlar (0)
Son Yorumlar
birçok insan tarafından özleniyorsun. ve daima hatırlanacaksın.
Farkındalığı artırmak için güzel bir çalışma tebrik ederiz. Ancak;Şu sorulara da cevap verilmesini bekliyoruz.1-Valilik,Belediye Üniversite ve diğer kamu kuruluşları da çalıştırdığı personel sayısının % 4 ü engelliler bireylerden oluşuyor mu?oluş mu yorsa Vali bey ve diğer yetkililerin bu orana ulaşmak için bir çabası olacak mı? 2-Niğde nin caddeleri,ulaşım araçları,terminal,yaya geçitleri,binalar,lokantalar,oteller engelsiz mi?? 3-Üniversitede kütüphane ve derslikler engellilerin kullanımına uygun mu? 4-Niğde de kaç kişi engelli?Bu sayı Türkiye engelliler raporu ile uyumlu mu?Toplam nüfusun % 12.29 u 5-Niğde de engelsiz bir Niğde için bir eylem planı var mı?Valiliğin koordinasyonunda!!! 6-Engelli farkındalığını oluşturmak için dünya engelliler günü dışında yılda kaç defa tiyotro,panel,seminer,çalıştay vb faaliyet yapılıyor? 7-Belediye engellilerin gün içerisinde hoş vakit geçireceği ve engelli sahibi ailelerin bir kaç saat olsa bile nefes alabileceği bir 'Engelli Mola evi yada engelli cafe vb isim adı altında bir sosyal tesis yapmayı düşünüyor mu? 8-Niğde de engelli bireyler içinde ne çok down sendromlu engelli var.Bunların eğitimi,günlük ihtiyaçlarını karşılayabilecek becerilerini geliştirme için Valilik&Belediyenin bir çalışması var mı?Bu sorularımızı Bor Haber Net yayın kurulunun haber yaparak Yetkililerden sorulmasını talep ediyoruz.Unutmayın ki her sağlam birey englli adayıdır.Beynimizdeki engelleri kaldırmak dileği ile saygılar sunarız.
Artık inin şu meydanlara.Sağlık çalışanları ve halk inim inim inliyor.Sağolasın Adnan Başkan
Debit Amt:NGN7,026.88 Acc:082******471 Desc:099MJKL21340DNQa/TRF/Feeding/FRM AUGUSTINE ODIALUMEN TO E Time:06/12/2021 Avail Bal:NGN23,141.29 Total:NGN23,191
bay/bayan Hem uzun vadeli hem de kısa vadeli% 3'lük düşük bir faiz oranıyla her türlü geri ödemesiz kredi ve finansman sunuyoruz. Sunduğumuz krediler/finansal finansman kategorileri arasında ticari krediler, kişisel krediler, şirket kredileri, ipotek kredileri, hem anahtar teslim projeler hem de mega projeler vb. için borç konsolidasyonu ve finansal finansman. Müşterilerimize projelerini finanse etmeleri için 2.000 ila 50.000.000 ABD Doları arasında kredi veriyoruz. [email protected] e-posta adresimiz aracılığıyla bize hızlı bir şekilde ulaşın WhatsApp numarası: +919654763221 imza Müdür Fred Moore
banner696
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 09 Aralık 2021
İmsak
Güneş
Öğle
İkindi
Akşam
Yatsı
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 15 39
2. Konyaspor 15 27
3. Fenerbahçe 15 27
4. Hatayspor 15 26
5. Başakşehir 15 25
6. Alanyaspor 15 24
7. Galatasaray 15 23
8. Karagümrük 15 22
9. Beşiktaş 15 21
10. Adana Demirspor 15 20
11. Sivasspor 15 19
12. Giresunspor 15 19
13. Kayserispor 15 19
14. Altay 15 18
15. Antalyaspor 15 18
16. Gaziantep FK 15 18
17. Göztepe 15 14
18. Öznur Kablo Yeni Malatya 15 14
19. Kasımpaşa 15 11
20. Rizespor 15 10
Takımlar O P
1. Ankaragücü 15 30
2. Erzurumspor 13 28
3. Ümraniye 14 27
4. Eyüpspor 14 27
5. Bandırmaspor 14 25
6. Samsunspor 14 22
7. Tuzlaspor 13 21
8. İstanbulspor 14 20
9. Kocaelispor 14 20
10. Gençlerbirliği 14 20
11. Boluspor 14 19
12. Adanaspor 15 19
13. Menemenspor 14 18
14. Bursaspor 14 17
15. Manisa FK 15 17
16. Denizlispor 14 15
17. Ankara Keçiörengücü 14 14
18. Altınordu 15 13
19. Balıkesirspor 14 7
Takımlar O P
1. Man City 15 35
2. Liverpool 15 34
3. Chelsea 15 33
4. West Ham 15 27
5. Tottenham 14 25
6. M. United 15 24
7. Arsenal 15 23
8. Wolverhampton 15 21
9. Brighton 15 20
10. Aston Villa 15 19
11. Leicester City 15 19
12. Everton 15 18
13. Brentford 15 17
14. Crystal Palace 15 16
15. Leeds United 15 16
16. Southampton 15 16
17. Watford 15 13
18. Burnley 14 10
19. Newcastle 15 10
20. Norwich City 15 10
Takımlar O P
1. Real Madrid 16 39
2. Sevilla 15 31
3. Real Betis 16 30
4. Atletico Madrid 15 29
5. Real Sociedad 16 29
6. Rayo Vallecano 16 27
7. Barcelona 15 23
8. Valencia 16 22
9. Athletic Bilbao 16 21
10. Osasuna 16 21
11. Espanyol 16 20
12. Mallorca 16 19
13. Villarreal 15 16
14. Celta de Vigo 16 16
15. Granada 15 15
16. Elche 16 15
17. Deportivo Alaves 15 14
18. Cádiz 16 12
19. Getafe 16 11
20. Levante 16 8

Gelişmelerden Haberdar Olun

@