17.06.2020, 23:36 171

Niğde Konuşma Ağzından Örnekler

Aynı dil içinde ses, şekil, söz dizimi ve anlam açısından farklılıklar gösterebilen, belli yerleşim bölgelerine veya sınıflara mahsus olan konuşma diline ağız denir. Her yörenin kendine mahsus bir ağzı vardır. Fakat son yıllarda medyanın ve artan iletişim imkânlarının etkisiyle ülkemizin çoğu yerinde yozlaşmış bir İstanbul ağzı konuşulmakta yöresel ağızlar ise yavaş yavaş kaybolmaktadır.

Niğde ağzı kendine has yapısı ile Türkçemizin çok eski dönemlerine ait kelimeler barındıran bir ağızdır. Niğde’nin göç yolları üzerinde olması tarihsel süreç içinde farklı etnik unsurların yaşaması şehri söz varlığı açısından zenginleştirmiştir. Niğde Anadolu ağızlarının tasnifinde Batı grubu ağızlarında yer alır. Derleme Sözlüğünde Niğde’ye ait birçok söz vardır.

Bu yazımızda Niğde ağzından örnekler verip yöremize ait kelimelerden bir demet sunacağız.

Niğde’mizde, Hayret ve telaş ifadesi olarak "Abaru", Alay ederek yüksek sesle gülmek anlamında "Hangırdamak" , Boş boş bakınmak anlamında "Ağzını Sanırtmak" , Oyun amacıyla güreş tutmak, yıkışmak, şakalaşmak anlamında "Hardalaşmak" kelimeleri kullanılır.

Kovaya "Helki" ,Büyük yayvan kazana "Hereni", Mıymıntıya " Ayran geven" denir. Şimdiki zamanı belirtmek için "Hincik", bak bir kere anlamında "Bahale", Yarenlik etmek, dostça bir arada gelmek manasında "Hoşaf soğutmak" kelimeleri kullanılır.

Korkunca "Baruu" ,El ne der anlamında " İlaşı" , Yaranıp yağ çekmeye "Hoşkişi geçmek" , Somun ekmeğine "Bazar ekmeği" , Halı tezgâhına "ıstar" , Belin kalça kemiği tarafına "Bıkrık", Danayı bağlamaya yarayan ipe "Bunek", Masum ve savunmasız kadın ve kızlara "Kanayaklı" Bahçede hayvanlara musallat olan sineğe "Bunelek" denir.

"Galan, taman" kelimeleri ise Konuşurken her cümlenin sonunda bir nokta gibi kullanılır. Başına buyruk inatçı ve kavgacı bayanlara "Caddıra", Hayvanların tersinden oluşan yakacağa "Kerme", Gürültü yapmaya "Cavurdamak", Sırf inat olsun diye yapılan şeylere "Kesirinden gelmek", İmece yapmaya " Keşşik" Üzüm posasına"Cıbra", Kıvılcıma "Cımgı", tırnağa "Cırnak", Üzüm suyu ve nişasta ile yapılan tatlıya "Köfter" , Yosmaya "Çaşarat", Damata ise "Köreken" denir.

Beceriksizlere "Çolpa" Büyük tencereye "Guşane" Her istediğini yaptırmaya "Dandininde oynatmak", Susama "Küncü", Herşeye bir kusur bulmaya "Maana", Ayçekirdeğine "Devramber", İçeri girmeye "Dıkılmak" , Hoplayıp zıplamaya "Mertlemek" , Durduk yere kavga çıkarmaya "Dırdıbık", Mundar olmayan temiz anlamında "Mısmıl”, somurtup, yüzünü asmaya "Domuşmak" , Doğru düzgün hareket etmeye "Mısmıl durmak", Yaramazlık yapmadan durmaya "Dölek durmak", İşi ağırdan almaya "Mızıklanmak" Bahçe sulayan kimseye "Mirav" Ne zaman geldine "Nahal geldin" Sermayeye"Enek", Ne yapıyorsuna "Nörüün" denir.

Nasılsın neler yapıyorsun anlamında "Nöörüpbatın", Kilere "Eşgane", Vakti zamanında, geçmiş zamanda karşılığında "Zamanın behrinde", Fırlatmak manasında "Fıcıtmak", Korkmak anlamında "Ödü sitmek", Ağaç sürgününe "Fışkın", Yeşil renkli burun akıntısına "Fotuk", Soğanlı, domatesli yemeğe "Papara", Kabuğa "Gamga", Heyecanlı şekilde koşmaya "Pelezimek", Rastgele, toptan, miktarı belli olmayan anlamında "Gabala", Havluya "Peşkir", Doymak bilmeyenlere "Ganara", Gereksiz öteberiye "Garsamba", Solmaya "Pürüşmek" Öfkeli ve telaşlı yürümeye "Gıcılamak", Havuça "Pürçüklü", Birazı açılmış kapı ve pencerelere "Gıydalı" , Kandırılmaya elverişli olanlara "Samarık", Kaşınıp durmaya "Gidişmek", Yorgunluktan bir hal olanlara "Saptan gelmiş golük gibi serilmiş", ata eşeğe "gölük" , Koşmaya "Gopmak" ,uğurlamaya "Savuşturmak", Şişmanlara"Göde" ,makasa "Sındı", Geriye gitmeye "Götün götün gitmek", Hastalıklıya "Sıracalı" ,Doğum yapmaya(genelde hayvanlar için kullanılır) "Gunnamak" ,Kuyruk yağı ile kızartılıp küpe basılan kışlık kuşbaşı ete "Sızgıt", Kıskanmaya "Günülemek", Söylenip durmaya "Sohranmak", Lastik ayakkabıya "Soğukkuyu", Keyifsiz halde durmaya "Sorutmak", Ölüden kalan kıyafetlere "Soyha", Halsiz ve cılızlara ise "Sünepe" denir.

Tokat atmaya "Şaplak", Az pişmiş yumurtaya "Teleme", Hızlı koşmaya "Tızıkmak", Ekmek yapılırken atılan kepeğe "Uğra" , Uyku mahmurluğuna "Uyku semesi" ,Açlıktan perişan olmaya "Ümüğü ötmek", Bisiklete "Velesbit", İnatçıya "Yanaz", Kire pise "yağır" , Bütün gücüyle kaldırmaya çalışmaya "Yekinmek", Yani anlamında "Hezaar",Zorla uyumaya "Zıbarmak", Yüksek sesle bağırmaya "Zığarmak", Kaymaya "Zıymak", Çöpe "Zibil" denir.

Son tahlilde çağın ve şartların karşısında direnemeyip kaybolan yöresel unsurlardan biriside konuşma ağzımızdır. Esasında sadece yöresel ağzımız değil aziz Türkçemiz bile yüz iki yüz kelimenin ötesine geçemeyen dil fakiri insanların elinde oyuncak haline gelmiştir. Dil bir milletin varlık sebeplerinden birisidir yozlaşma ve yabancılaşmaya karşı korunmalıdır.

Yorumlar (0)
Son Yorumlar
Emmoğlu nediyon sen yav felsefe yapmışsın
Köyde yaşayan yok ev yok elektrik yok muhtar var seçmen var. Bu yazıyı şarkı nakaratı gibi kim yazmış
mekanı cennet olsun abimizin seçilseydi niğde için birşeyler yapardı.
Borçlarınızı kapatmak için acil bir krediye mi ihtiyacınız var yoksa işinizi geliştirmek için bir öz sermaye kredisine mi ihtiyacınız var? Bankalar ve diğer finans kuruluşları tarafından reddedildiniz mi? Bir kredi konsolidasyonuna veya ipoteğe ihtiyacınız var mı? Tüm finansal problemlerinizi geçmişte bırakmak için buradayız, daha fazla aramayın. Bize e-posta ile ulaşın: [email protected] [email protected] Bu Ocean Finance Mortgages. % 2 gibi makul bir faiz oranıyla ilgilenenlere kredi sunuyoruz. Aralık, 5.000,00 Euro ile maksimum 100.000.000,00 Euro arasında değişir.
Kitaba nasıl ulaşabiliriz?
10°
açık
24_09_2013_02 Image Banner 142 x 60 24_09_2013_02 Image Banner 142 x 60
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 30 Ekim 2020
İmsak 05:35
Güneş 06:57
Öğle 12:30
İkindi 15:26
Akşam 17:53
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 6 16
2. Fenerbahçe 6 14
3. Galatasaray 6 10
4. Karagümrük 6 8
5. Çaykur Rizespor 6 8
6. Kasımpaşa 6 8
7. Antalyaspor 6 8
8. Malatyaspor 6 8
9. Göztepe 6 7
10. Erzurumspor 5 7
11. Başakşehir 6 7
12. Beşiktaş 5 7
13. Gaziantep FK 6 7
14. Sivasspor 5 7
15. Hatayspor 4 7
16. Konyaspor 5 6
17. Kayserispor 5 6
18. Trabzonspor 6 5
19. Denizlispor 6 5
20. Gençlerbirliği 5 4
21. Ankaragücü 4 1
Takımlar O P
1. Tuzlaspor 7 17
2. İstanbulspor 7 16
3. Adana Demirspor 7 14
4. Samsunspor 7 14
5. Ankara Keçiörengücü 7 13
6. Altınordu 7 13
7. Giresunspor 6 11
8. Altay 6 10
9. Balıkesirspor 7 10
10. Adanaspor 7 9
11. Akhisar Bld.Spor 7 9
12. Bursaspor 7 7
13. Menemen Belediyespor 7 6
14. Bandırmaspor 7 5
15. Ümraniye 7 5
16. Ankaraspor 7 4
17. Boluspor 7 3
18. Eskişehirspor 7 3
Takımlar O P
1. Everton 6 13
2. Liverpool 6 13
3. Aston Villa 5 12
4. Leicester City 6 12
5. Tottenham 6 11
6. Leeds United 6 10
7. Southampton 6 10
8. Crystal Palace 6 10
9. Wolverhampton 6 10
10. Chelsea 6 9
11. Arsenal 6 9
12. West Ham 6 8
13. Man City 5 8
14. Newcastle 6 8
15. M. United 5 7
16. Brighton 6 5
17. West Bromwich 6 3
18. Burnley 5 1
19. Sheffield United 6 1
20. Fulham 6 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 7 14
2. Real Madrid 6 13
3. Granada 6 13
4. Villarreal 7 12
5. Atletico Madrid 5 11
6. Cádiz 7 11
7. Osasuna 6 10
8. Elche 5 10
9. Getafe 6 10
10. Real Betis 7 9
11. Eibar 7 8
12. Barcelona 5 7
13. Sevilla 5 7
14. Valencia 7 7
15. Deportivo Alaves 7 7
16. Athletic Bilbao 6 6
17. Celta de Vigo 7 6
18. Huesca 7 5
19. Levante 6 4
20. Real Valladolid 7 3

Gelişmelerden Haberdar Olun

@