Niğde Konuşma Ağzından Örnekler

Bu yazımızda Niğde ağzından örnekler verip yöremize ait kelimelerden bir demet sunacağız...

KÜLTÜR 17.06.2020, 23:39 17.06.2020, 23:54 tiyo
1752
Niğde Konuşma Ağzından Örnekler
banner830

 Şair Yazar Mehmet BAŞ yazdı.

Aynı dil içinde ses, şekil, söz dizimi ve anlam açısından farklılıklar gösterebilen, belli yerleşim bölgelerine veya sınıflara mahsus olan konuşma diline ağız denir. Her yörenin kendine mahsus bir ağzı vardır. Fakat son yıllarda medyanın ve artan iletişim imkânlarının etkisiyle ülkemizin çoğu yerinde yozlaşmış bir İstanbul ağzı konuşulmakta yöresel ağızlar ise yavaş yavaş kaybolmaktadır.

Niğde ağzı kendine has yapısı ile Türkçemizin çok eski dönemlerine ait kelimeler barındıran bir ağızdır. Niğde’nin göç yolları üzerinde olması tarihsel süreç içinde farklı etnik unsurların yaşaması şehri söz varlığı açısından zenginleştirmiştir. Niğde Anadolu ağızlarının tasnifinde Batı grubu ağızlarında yer alır. Derleme Sözlüğünde Niğde’ye ait birçok söz vardır.

Bu yazımızda Niğde ağzından örnekler verip yöremize ait kelimelerden bir demet sunacağız.

Niğde’mizde, Hayret ve telaş ifadesi olarak "Abaru", Alay ederek yüksek sesle gülmek anlamında "Hangırdamak" , Boş boş bakınmak anlamında "Ağzını Sanırtmak" , Oyun amacıyla güreş tutmak, yıkışmak, şakalaşmak anlamında "Hardalaşmak" kelimeleri kullanılır.

Kovaya "Helki" ,Büyük yayvan kazana "Hereni", Mıymıntıya " Ayran geven" denir. Şimdiki zamanı belirtmek için "Hincik", bak bir kere anlamında "Bahale", Yarenlik etmek, dostça bir arada gelmek manasında "Hoşaf soğutmak" kelimeleri kullanılır.

Korkunca "Baruu" ,El ne der anlamında " İlaşı" , Yaranıp yağ çekmeye "Hoşkişi geçmek" , Somun ekmeğine "Bazar ekmeği" , Halı tezgâhına "ıstar" , Belin kalça kemiği tarafına "Bıkrık", Danayı bağlamaya yarayan ipe "Bunek", Masum ve savunmasız kadın ve kızlara "Kanayaklı" Bahçede hayvanlara musallat olan sineğe "Bunelek" denir.

"Galan, taman" kelimeleri ise Konuşurken her cümlenin sonunda bir nokta gibi kullanılır. Başına buyruk inatçı ve kavgacı bayanlara "Caddıra", Hayvanların tersinden oluşan yakacağa "Kerme", Gürültü yapmaya "Cavurdamak", Sırf inat olsun diye yapılan şeylere "Kesirinden gelmek", İmece yapmaya " Keşşik" Üzüm posasına"Cıbra", Kıvılcıma "Cımgı", tırnağa "Cırnak", Üzüm suyu ve nişasta ile yapılan tatlıya "Köfter" , Yosmaya "Çaşarat", Damata ise "Köreken" denir.

Beceriksizlere "Çolpa" Büyük tencereye "Guşane" Her istediğini yaptırmaya "Dandininde oynatmak", Susama "Küncü", Herşeye bir kusur bulmaya "Maana", Ayçekirdeğine "Devramber", İçeri girmeye "Dıkılmak" , Hoplayıp zıplamaya "Mertlemek" , Durduk yere kavga çıkarmaya "Dırdıbık", Mundar olmayan temiz anlamında "Mısmıl”, somurtup, yüzünü asmaya "Domuşmak" , Doğru düzgün hareket etmeye "Mısmıl durmak", Yaramazlık yapmadan durmaya "Dölek durmak", İşi ağırdan almaya "Mızıklanmak" Bahçe sulayan kimseye "Mirav" Ne zaman geldine "Nahal geldin" Sermayeye"Enek", Ne yapıyorsuna "Nörüün" denir.

Nasılsın neler yapıyorsun anlamında "Nöörüpbatın", Kilere "Eşgane", Vakti zamanında, geçmiş zamanda karşılığında "Zamanın behrinde", Fırlatmak manasında "Fıcıtmak", Korkmak anlamında "Ödü sitmek", Ağaç sürgününe "Fışkın", Yeşil renkli burun akıntısına "Fotuk", Soğanlı, domatesli yemeğe "Papara", Kabuğa "Gamga", Heyecanlı şekilde koşmaya "Pelezimek", Rastgele, toptan, miktarı belli olmayan anlamında "Gabala", Havluya "Peşkir", Doymak bilmeyenlere "Ganara", Gereksiz öteberiye "Garsamba", Solmaya "Pürüşmek" Öfkeli ve telaşlı yürümeye "Gıcılamak", Havuça "Pürçüklü", Birazı açılmış kapı ve pencerelere "Gıydalı" , Kandırılmaya elverişli olanlara "Samarık", Kaşınıp durmaya "Gidişmek", Yorgunluktan bir hal olanlara "Saptan gelmiş golük gibi serilmiş", ata eşeğe "gölük" , Koşmaya "Gopmak" ,uğurlamaya "Savuşturmak", Şişmanlara"Göde" ,makasa "Sındı", Geriye gitmeye "Götün götün gitmek", Hastalıklıya "Sıracalı" ,Doğum yapmaya(genelde hayvanlar için kullanılır) "Gunnamak" ,Kuyruk yağı ile kızartılıp küpe basılan kışlık kuşbaşı ete "Sızgıt", Kıskanmaya "Günülemek", Söylenip durmaya "Sohranmak", Lastik ayakkabıya "Soğukkuyu", Keyifsiz halde durmaya "Sorutmak", Ölüden kalan kıyafetlere "Soyha", Halsiz ve cılızlara ise "Sünepe" denir.

Tokat atmaya "Şaplak", Az pişmiş yumurtaya "Teleme", Hızlı koşmaya "Tızıkmak", Ekmek yapılırken atılan kepeğe "Uğra" , Uyku mahmurluğuna "Uyku semesi" ,Açlıktan perişan olmaya "Ümüğü ötmek", Bisiklete "Velesbit", İnatçıya "Yanaz", Kire pise "yağır" , Bütün gücüyle kaldırmaya çalışmaya "Yekinmek", Yani anlamında "Hezaar",Zorla uyumaya "Zıbarmak", Yüksek sesle bağırmaya "Zığarmak", Kaymaya "Zıymak", Çöpe "Zibil" denir.

Son tahlilde çağın ve şartların karşısında direnemeyip kaybolan yöresel unsurlardan biriside konuşma ağzımızdır. Esasında sadece yöresel ağzımız değil aziz Türkçemiz bile yüz iki yüz kelimenin ötesine geçemeyen dil fakiri insanların elinde oyuncak haline gelmiştir. Dil bir milletin varlık sebeplerinden birisidir yozlaşma ve yabancılaşmaya karşı korunmalıdır.

banner697
Yorumlar (4)
Cevdet Durak 9 ay önce
Neredeyse unutmak uzere oldugumuz kelimeler yeniden hatirladik.Her kelimenin bir hikayesi vardir.Koregen mogoca kokelidir,Timurun bir lakabida Mogol hanedan damadi oldugundan koregeni Timur.Emeginize saglik iyi bir calisma
Siat 9 ay önce
Çok güzel bir çalışma. Bor haber e tesekkürler
niğdelii 9 ay önce
bırakın o agızları o agızdan paça olmaz olumm işinize bakın aşınıza bakın gelecege bakın kim ne konuşursa konuşsun ekonomik olarak çöküyorüz çöktük bittik battı niğde ona bakın
Bahçeli li 9 ay önce
28 yaşinda yım çoğu kelimeleri yeni duydum çok abartmışsınız
Son Yorumlar
Aladdin bey..gelecegin siyasetcisi olacaktir..takdkr ediyorum...goreceksinizmemlekete cokfaydali olacak.
Birakinbu SOVMenligi...millet sizin ic yuzunuzu..biliyor..
Niye yazalimki...nasil olsa CHP vekil sizi satin.almis sizable reklam anlasmasi yapmis..birak yazmayi..takip.bile etmeyecegim.adiniz gua..òzgur habercilik..poh...pòh...
Hayırdır ameliyatı anestezi uzmanı mı yapmış.Ameliyatı cerrah olan hekim yapar.Haber konusunda anestezi uzmanı reklamı yapmanıza gerek yok.Niğde onun eveliyatını da bilir.Bir araştırın isterseniz.
Devlet bahçeyiye rağmen andımız için tekrar okunabilmsi için bir dilekçe verde samimiyetini anlayalım. reklam kokuyor bunlar
parçalı bulutlu
24_09_2013_02 Image Banner 142 x 60 24_09_2013_02 Image Banner 142 x 60
Günün Anketi Tümü
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
BOR'da Hangi Yatırım Gerçekleştirilmeli... Geliştirilmeli...
Günün Karikatürü Tümü
Namaz Vakti 24 Şubat 2021
İmsak 05:53
Güneş 07:13
Öğle 13:00
İkindi 16:06
Akşam 18:36
Yatsı 19:52
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 24 51
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Alanyaspor 25 42
6. Hatayspor 25 42
7. Gaziantep FK 25 39
8. Karagümrük 25 37
9. Antalyaspor 25 33
10. Göztepe 25 32
11. Sivasspor 24 31
12. Konyaspor 24 30
13. Malatyaspor 25 30
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 25 27
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 25 24
19. Denizlispor 25 21
20. Ankaragücü 24 20
21. Gençlerbirliği 24 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 22 50
2. Samsunspor 22 46
3. Altınordu 23 41
4. İstanbulspor 22 40
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 22 37
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 22 31
11. Ümraniye 23 31
12. Adanaspor 22 26
13. Balıkesirspor 22 23
14. Menemen Belediyespor 22 23
15. Boluspor 22 22
16. Akhisar Bld.Spor 22 19
17. Ankaraspor 22 13
18. Eskişehirspor 22 7
Takımlar O P
1. Man City 25 59
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 25 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Sevilla 23 48
4. Barcelona 23 47
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 24 31
9. Granada 24 30
10. Athletic Bilbao 23 29
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Deportivo Alaves 24 22
17. Eibar 24 21
18. Elche 22 21
19. Real Valladolid 24 21
20. Huesca 24 19

Gelişmelerden Haberdar Olun

@