Halit MENGİ

Halit MENGİ
HALİT MENGİ

21.8.1883 yılında Bor'da doğdu. Müftü zade Hacı Mahmut Şerif efendinin ikinci oğlu olan Hüsnü Efendi ile Sarı müderrislerden Abdülnafi Efendinin kızı Huriye Hanımın birinci çocuklarıdır. Niğde eşrafından İzzet Efendinin kızı Ulfiye Hanımla evlenmiştir. Bu evlilikten 8 çocukları olmuştur.

Halit Mengi, 1900 yılından itibaren, Bor Hükümet Konağı İnşaat Katipliği, Belediye Katipliği, Tahrirat katipliği, Bozkır ilçesi Maliye Tahsil Müfettişliği, Ereğli ilçesi Tahsil Müfettişliği, Bor Varidat Memurluğu, Eğridir ilçesi Mal Müdürlüğü, Beyşehir İlçesi Mal Müdürlüğü, Antalya ili Vergi Memurluğu, İstanbul İstinye ilçesi Mal Müdürlüğü, İstanbul Şile Mal Müdürlüğü, İstanbul Defterdarlığı 2. Şube Teknik Memurluğu, İstanbul Hasköy İlçesi Maliye Tahakkuk 1. Memurluğu, Karaman Mal Müdürlüğü yapmıştır. Bor Belediye Başkanlığına ilk olarak 1914 yılında 200 kuruş maaşla tayin edilmiş, 1915 yılı sonlarında terfian Aksaray Kaymakamlığına atanmış, ardından Karaman Belediye Başkanı olmuşsa da istifa ederek ayrılıp ticaretle uğraşmış. 4 Eylül 1919 tarihinde Mustafa Kemal Paşa'nın Başkanlığında toplanan Sivas Kongresi'ne Niğde Delegesi olarak katılmıştır.

1920 yılında ikinci kez seçimle Bor Belediye Başkanlığını kazanmış ve 1923 yılında Milletvekilliği seçimine iki ay kalıncaya kadar bu görevini sürdürmüştür. 1923 Milletvekilliği seçimlerinde adaylığı Atatürk tarafından tensib edilerek, Cumhuriyet Halk Fırkasından Niğde milletvekili seçilerek fasılasız olarak 1950 yılına kadar milletvekilliği yapmıştır. 1950 yılında adaylığını koymayarak Bor'da yaşamına devam etmiştir. Siyasi hayattan çekildikten sonra Bor'da mütevazi bir hayat yaşamayı sürdürmüş, büyük şehirlerin gösterişli hayatına Bor'u tercih etmiştir. Hayatını Bor için vakfetmiş bütün hayatı boyunca Bor'a olan aşkından hiçbir şey kaybetmemiştir. Eline geçen çok büyük imkanları Bor uğruna tereddüt etmeden reddetmiştir. Siyasi hayattan çekildikten sonra bile, Bor'da münzevi bir hayat yaşamayı büyük şehirlerin gösterişli hayatına tercih etmiştir.


Vedat Mengi, derlediği kızı Ayşegül Mengi'den aldığım notlarda : "Halit Mengi, siyasetten çekildikten sonra dahi, bu müddet zarfında gene, bütün derdini Bor'un kalkınması ilerlemesi teşkil etmiştir. Bütün arzusu Bor'un iktisadi kalkınması ilerlemesi , turistik bir şehir olması, halkının rahat ve refaha kavuşması idi. İnzivaya çekildikten sonra bile bu hususta yeni, yeni şeyler düşünmüştür. Halen notlar arasında elimizde bulunan Bor ve köylerinin kalkınması hakkında hazırladığı, Bor Kaymakamlığında muhayyel bir toplantıya ait hakikaten Bor için çok kıymetli fikirleri ihtiva eden eski harflerle 50 sayfalık düşünceleri vardır. Bugün iller Bankasının "Belediyeler Bankası" olarak kurulması fikrini de zamanın İçişleri Bakanı Şükrü Kaya'ya gene böyle hazırladığı muhayyel bir raporla vermiştir. Şükrü Kaya'nın kendilerine teşekkürüne dair mektubu vardı. Halit Hami Bey, Kuvay-ı Milli örgütlenmesinde bölgedeki öncü isimlerdendir".

Kızı Müftela Soyer, Eşeğin üzerinde halı atarak "halı tüccarı", diye babasının Sivas'a gittiğini söylerken yolda yakalanma riski nedeniyle kadın çarşafları ile yolculuk yaptıklarını torunu Cengiz Mengi anlattı. Niğde için önemli hizmetlerde bulunan ve sık olarak sorunları yerinde dinlemek için Niğde ve Bor'a gelen Halit Mengi, 5 Ekim 1958 yılında Bor'da vefat etti. Bor'un gelişmesi ve ilk şehircilik hareketlerinin başlamasında önemli hizmetleri oldu. Milli Mücadelede önderlerinden Halit Mengi hizmet üreten, eriştiği makam ve mevkilere göre mütevazı, halktan biri gibi davranan kimliği ile sevgi kazanmıştır.

Halit Mengi'nin vefatından önce hazırlamış olduğu vedası.

"Bismillahirrahmanirrahim. Cenabı rabbil taalanın şan ve azametine sığınarak, hayatı fani emin hitama ermekte olması münasebetiyle, sevgili oğlum Vedat Mengi ve bütün efradı aileme bazı vesayadan sonra, iş bu veda namemiz tastır ve tevdi kılınmıştır."
1- Müddeti hayatımda hısım, akraba ve ödamla, efradı aileme karşı elimden geldiği mertebe iyilik yapmayı şiar edinmiş, saadetleri hususu mümkün mertebe temine çalışılmıştır. Bu cihetten etna endişem yoktur.

2- Bor'u ve Bor'lu komşularımı; Kalben ve bütün mevcudiyetimle pek sever, hürmet besler, itibar ile elime geçen güna gün fırsatlardan istifade ihsirasa sapmayarak Bor'un inkişaf ve ümranına hasrı mesai eylemiş ve iktisaden yükselmesine sarfı gayret olunarak cümlenin malumu olduğu üzere muvaffak olunmuştur. Bu yönden de müsterih kalbim.

3- Bor'un ve Bor'lu hemşehrilerimin eseri teveccüh ve muhabbeti olarak uhdeme tevdi buyurdukları hizmetlerden Milli Sivas Kongresi mümessilliğini ve devam eden 27 senelik meb'usluk ve milletvekilliği hayatımı memleketim namına tarihi bir şeref olarak kayıt ederim.

4- Bor havalesinde teşebbüsümüzle meydana getirdilen meyvecilik ve bilhassa Amasya elmacılığı halkımızın refahına büyük çapta yardım edeceği ve etmekte olduğu cihetle çok bahtiyarım. Devamını dilerim.

5- Bütün Bor'lu Aziz hemşehrilerime, çoluk çocuk dahil cümlesine muhabbet ve selamlarımı ıhta ile beni arasıra yad etmelerini niyaz ve arzı veda ederim. (18 Ekim 1958). Halit Mengi'nin Milletvekilliği Dönemini Halit Mengi'nin, Vedat Mengi derlediği Milletvekilliği döneminde yaptığı çalışmalardan satırbaşları:

1 - Aksaray - Bor yolu, Aksaray Valisi Ziya beyle Niğde Valisi Hüseyin Bey, Çopurzade Mahmut Bilgin, Metkavaktaki bağına davet edilerek ikna sureti ile yapıldı.
2 - Ankara-Adana yolunun Bor'dan geçmesi için Bakanlar kurulundan karar çıkarılmıştır. (Bilahare 1950'den sonra bu karar iptal edilmiştir.)
3 - Kütüphane binası : Halil Nuri Bey kütüphanesi olarak kullanılan bina yerine harap ve kullanılmaz bir mescit varken burası Kaymakam Faik bey zamanında vaki teşebbüsle Özel İdareye yaptırılmıştır.
4 - Silo : Toprak Mahsulleri Ofisi kurulduğu sırada Bor'da bir silo yapılması için yaptığı teşebbüsler neticesi bu silo inşaaya kararlaşmış iken, sonradan aynı silo Niğde'ye yapılmıştır.
5 - Halkevi Binası : Vaki teşebbüs üzerine Vali Faik Üstün, zamanında hususi muhasebeden alınan yardımla başlanmış merkezden temin edilen 25. 000 lira ile tamamlanmıştır.
6 - Belediye Parkı: Vali Faik Üstün, nezdinde yapılan devamlı teşebbüs üzerine yaptırılmıştır.
7 - Tren: Ulukışla'dan Niğde'ye geçecek tren, Kemerhisar üstünden dağ eteğinden geçmesi kararlaştırılmış iken, bu işi etüt eden mühendislere Bor'da ikna ve Ankara’da devamlı takipler neticesinde Bor'dan geçmesi temin edilmiştir. (Bu hususta Baran Bey'inde büyük yardımları olmuştur.)
8 - Bor Zürra ve Tüccar Bankası : Büyük mesai ve teşvik ile kurulmuş, aynı şekilde Niğde ve Nevşehirde'de birer banka kurulmuştur.
9 - Kışla : Bor kalkınmasında büyük rolü olacak, Askeri birlik getirilmesi maksadı ile Niğde Tümen Kumandanı Ziya Ekinci'nin yardımı ile Ordu Kumandanı İzzettin Çalışırlar ve Mareşal Fevzi Çakmak ikna sureti ile verilen emirler üzerine Borluların yardımı ile yapılmıştır.
10 - Dipsiz suyu: Bor'un su derdine hal için Nevşehir'den celp olunan Derviş Usta vasıtası ile durum tetkik ettirilmiş ve bu suyun menbaa bol olduğu anlaşılması üzerine belediye ve halkımızın yardımı ile su Bor'a faydalı hale getirilmiştir.
11 - Toros dağlarındaki göller : Torosların çevresinde, beş saat süren büyük gölle, diğer ufak göllerin suyunun Bor ovasına akıtmak için Bayındırlık Bakanlığından temin edilen mühendisle, Bor Belediye Fen Memuru Abdurrahman Usta göller mıntıkasına gönderilmiş, tetkikat yaptırılmış, fakat o zaman imkanları ile yapılması mümkün olmamıştır.
12 - Elmacılık: Borda elma yetişmez propagandasını İlaldı'da ki Niğde yolu üzerinde tarlamıza elma diktirmek sureti ile yanlış olduğunu ispat edilmiş ve eşe dosta ve hemşehrilerimize acı ve tatlı telkin vesilerle bu işe başlamış ve bugünkü mesut neticeye ermiştir.
13 - Elma Fidanlığı: İstanbul'da meşhur meyveci Petraki'nin yanında yetişmiş, Ahmet isminde bir şahısı ikna ederek Bor'a getirilmiş. İlaldı'da şimdi Ekebaşlarda bulunan Değirmen yanındaki Bahçe ve evin bu şahsa tahsisi ederek belediyeye teşvik ve tazyik etmek sureti ile Belediye fidanlığı tesis ettirilmiştir. (İzzet Can Belediye başkanlığı zamanı)
14 - Akçivaran Köyü : Evvelce Hasandağ eteğinde bulunan ve hiç su olmayan bu köye İskan Umum Müdürlüğü ikna edilmek sureti ile bugünkü kuyuların başına indirilmiştir.
15 - Elma Deresi : Halaç köyünün elma deresi mevkiinde bulunan su, çıktıktan sonra kumlar arasından kayıp oluyordu. İstifade edilemediği bu sular toplatılarak aşağı indirilmesi dolayısıyla Karamahmutlu, Sazala, Bahçeli, Kemerhisar'ın su derdinin halli için etütler yaptırılmış, o zaman için bu işin yapılması iktisadi şartlar elvermediği için yapılamamıştır.
Not : Vedat Mengi olarak, Bu mevzuda bende Milletvekili iken uğraştım ve 1959 yılı programına 1. 250. 000 lira tahsisatında koydurdum,ihaleye çıkacağı sırada bu iş durduruldu.
16 - Bahçeli Köşk suyu : Bu suyun artırılması için Nafıa Vekaleti nezdinde yapılan teşebbüs neticesinde menbaa temizlenerek su artırılmıştır.
17 - Altunhisar Bayat Suları : Bu suların akıtılması için merkezden Mühendis Sadık bey vazifelendirilmiş, tetkik neticesinde müspet rapor üzerine tahsisat ayrılmışsa da bilahare durdurulmuştur.
18 - Bor'da eğitim ile ilgili çalışmalarına destek verilmiştir.
19 - Çiftehan'ın Atatürk'ün ziyareti ile önemli bir kaplıca olması konusunda öncülük edilmiştir.
20 - 1946 yılında Hükümet binası yapılmasını için destek verilmiştir.
21 - Göçmenlerin Bor'da iskanı konusunda destek sağlanmıştır.
22 - Esnafların sorunlarının çözümü ile tarımsal çaba ve çalışmalar ile bölgedeki sorunların giderilmesi için çalışılmıştır.
Halit Mengi, yaşadığı evreleri eski yazı ile derlediği gibi Niğde Tarihi Kitabının yazarı Albert'e de verdiği bilinmektedir. Esasen Bor için önemli bu bilgiler ile Halit Mengi yaşamı ayrı bir çalışma olarak yayınlanmasının yararlı olacağına inanıyorum.

ÖLME EMRİ HALİT MENGİ SİVAS KONGRESİNE GİDERKEN EŞİ'NE BİR EL BOMBASI TESLİM EDİYOR VE EŞİNE BOMBA NASIL PATLATACAĞINI GÖSTERİP RUM VE EREMENİ ÇETELER OLAKİ BAŞARMAZ İSEK KAPIMIZA DAYNDIĞINDA KAPIYI KİTLE KAPI ARKASINA ÇOCUKLARI TOPLA KIRACAKLARINI ANLADIĞINDA BOMBAYI PATLAT SEN VE ÇOCUKLARIM ÖLÜRKEN ONLARDANDA BİR KAÇINI TEMZİLEMİŞ OLUN DER. OLAYI AVUKAT HAZIM MENGİ BABASI FUAT MENGİDEN DİNLEDİĞİNİ BU KONUDA EL YAZISI İLE NOTLARINDA OLDUĞUNU ANLATMIŞTI

 Ömer Fethi Gürer




ATATÜRK , HALİT MENGİ'NİN KIZININ DÜĞÜNÜNDE






Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
mustafa küncü - 6 yıl önce
memleketim bor'a hizmet eden bütün büyüklerime allahtan rahmet dilerim .